# Cân bằng động và đồng tâm trục: hai việc hay bị bỏ qua

> Lệch tâm và mất cân bằng gây rung, nóng ổ và gãy trục; cách canh đồng tâm, dung sai theo tốc độ, và dấu hiệu phân biệt hai loại rung.

URL: https://ndtex.vn/can-bang-dong-va-dong-tam-truc-hai-viec-hay-bi-bo-qua/
Cập nhật: 2026-09-09T11:39:58+07:00

Bơm thay vòng bi ba lần trong một năm. Vòng bi mới, lắp đúng, mỡ đúng — và vẫn hỏng. Nguyên nhân nằm ở khớp nối lệch tâm vài phần mười milimet, thứ không ai kiểm sau mỗi lần lắp lại.

## Hai hiện tượng khác nhau

Mất cân bằng — khối lượng phân bố không đều quanh trục quay, sinh lực ly tâm quay theo trục. Nguyên nhân: mòn không đều, bám cặn, mất một mảnh cánh, hoặc gia công không cân.

Lệch tâm — hai trục nối với nhau không thẳng hàng. Có hai dạng: lệch song song và lệch góc, và thực tế thường có cả hai cùng lúc.

Cả hai đều gây rung, nhưng cơ chế phá hỏng khác nhau nên cách xử lý cũng khác.

## Phân biệt bằng dấu hiệu

Dấu hiệuMất cân bằngLệch tâm

Tần số rung nổi bậtĐúng tần số quayBội số hai của tần số quay

Hướng rungChủ yếu hướng ngangCó thành phần dọc trục rõ

Biến đổi theo tốc độTăng mạnh theo tốc độÍt phụ thuộc hơn

Nhiệt độ khớp nốiBình thườngThường nóng

Thành phần rung dọc trục là dấu hiệu phân biệt rõ nhất. Mất cân bằng hầu như không sinh rung dọc trục; lệch tâm thì có.

Phân biệt bằng dấu hiệu

## Canh đồng tâm

Hai cách phổ biến:

Bằng đồng hồ so — rẻ, chính xác nếu làm đúng, nhưng chậm và dễ sai do độ võng của giá gá đồng hồ. Phải bù độ võng đó, và đây là bước hay bị bỏ.

Bằng laser — nhanh hơn nhiều, không có sai số do võng giá, và thiết bị tự tính lượng cần chỉnh ở từng chân máy. Đắt hơn nhưng với nhà máy có nhiều máy quay thì hoàn vốn qua số lần lắp.

Dung sai đồng tâm cho phép giảm khi tốc độ tăng. Cùng một sai lệch chấp nhận được ở máy chạy chậm có thể phá hỏng vòng bi ở máy chạy nhanh.

## Bốn điều kiện trước khi canh

- Chân máy phải phẳng. Chân bị vênh làm máy đổi vị trí khi siết bu-lông, nên mọi phép canh trước đó vô nghĩa.

- Xử lý giãn nở nhiệt. Máy canh nguội sẽ lệch khi nóng lên; với máy chạy nóng, phải bù trước theo khuyến cáo nhà sản xuất.

- Đường ống không được kéo máy. Ống nối cứng vào bơm có thể kéo lệch cả cụm.

- Kiểm rơ dọc trục trước khi canh.

## Cân bằng động

Với cánh quạt, rotor và bánh đà, cân bằng thực hiện trên máy cân bằng chuyên dụng hoặc tại chỗ bằng thiết bị đo rung. Cân bằng tại chỗ có ưu điểm là tính luôn ảnh hưởng của kết cấu lắp đặt thật.

Canh đồng tâm

Sau mọi lần sửa chữa có tháo cánh hoặc hàn đắp, phải cân bằng lại. Một mối hàn đắp vài chục gram trên cánh quạt lớn đủ để đưa rung vượt ngưỡng.