# Chống cháy nổ khu vực sản xuất: phân vùng và thiết bị phòng nổ

> Khái niệm vùng nguy hiểm nổ, ký hiệu Ex trên thiết bị điện, và khi nào một xưởng có dung môi cần thiết bị phòng nổ.

URL: https://ndtex.vn/chong-chay-no-khu-vuc-san-xuat-phan-vung-va-thiet-bi-phong-no/
Cập nhật: 2026-09-09T11:39:58+07:00

Xưởng pha sơn dùng đèn và quạt thông thường. Không có sự cố nào trong nhiều năm, nên không ai đặt câu hỏi. Rủi ro kiểu này không tăng dần — nó bằng không cho tới lúc bằng một.

## Ba yếu tố của một vụ nổ

Cần đồng thời: chất cháy ở dạng phân tán trong không khí, oxy, và nguồn gây cháy. Loại bỏ một trong ba là loại bỏ nguy cơ.

Trong nhà xưởng, oxy luôn có. Nên biện pháp tập trung vào hai yếu tố còn lại: hạn chế nồng độ hơi hoặc bụi cháy, và loại bỏ nguồn gây cháy trong vùng có nguy cơ.

## Chất cháy không chỉ là dung môi

- Hơi dung môi, xăng dầu, cồn.

- Khí cháy: gas, hydro, acetylene.

- Bụi cháy — bột gỗ, bột kim loại, bột thực phẩm, đường. Nhóm này hay bị bỏ qua nhất.

Bụi mịn lơ lửng trong không khí ở nồng độ phù hợp có thể nổ mạnh không kém hơi dung môi. Xưởng chế biến gỗ hay xưởng thực phẩm dạng bột đều có nguy cơ này.

Chất cháy không chỉ là dung môi

## Phân vùng nguy hiểm

MứcĐặc điểmVí dụ

Nguy cơ thường xuyênHỗn hợp nổ tồn tại liên tục hoặc trong thời gian dàiBên trong bồn chứa dung môi

Nguy cơ trong vận hành bình thườngCó thể xuất hiện khi vận hành bình thườngQuanh miệng bồn khi rót

Nguy cơ khi bất thườngChỉ xuất hiện khi có sự cốKhu vực xa hơn quanh thiết bị

Việc phân vùng do người có chuyên môn thực hiện và phải có bản vẽ. Nó quyết định thiết bị nào lắp ở đâu, nên làm sai từ đầu thì mọi thứ sau đó đều sai theo.

## Thiết bị phòng nổ

Thiết bị điện dùng trong vùng nguy hiểm phải là loại được chứng nhận, mang ký hiệu Ex kèm các chỉ dẫn về kiểu bảo vệ, nhóm khí và cấp nhiệt độ.

Phân vùng nguy hiểm

Ba điều thường bị hiểu sai:

- Không phải cứ có chữ Ex là dùng được ở mọi vùng. Phải khớp với mức vùng, nhóm chất cháy và cấp nhiệt độ.

- Lắp đặt cũng phải đúng. Một đèn phòng nổ lắp với ru-lô cáp thường sẽ mất tác dụng bảo vệ.

- Sửa chữa phải giữ nguyên tính năng. Thay một chi tiết bằng loại thường là biến thiết bị phòng nổ thành thiết bị thường.

## Nguồn gây cháy ngoài điện

Tia lửa điện chỉ là một trong nhiều nguồn. Còn có: bề mặt nóng, ma sát và va đập kim loại, tĩnh điện, và ngọn lửa trần từ công việc hàn cắt.

Tĩnh điện là nguồn hay bị quên nhất. Rót chất lỏng dễ cháy giữa hai thùng kim loại mà không nối đẳng thế và không nối đất là tình huống sinh tia lửa kinh điển.

## Việc hàn cắt trong khu vực có nguy cơ

Phải có giấy phép làm việc nóng: kiểm tra nồng độ khí trước, di dời vật liệu cháy, che chắn, cử người canh lửa trong và sau khi làm việc. Đây là quy trình bắt buộc chứ không phải thủ tục hình thức — phần lớn cháy trong nhà máy bắt đầu từ công việc hàn cắt.