# Chống sét và bảo vệ quá áp cho hệ điều khiển

> Ba cấp bảo vệ chống sét lan truyền, vị trí lắp từng cấp, và vì sao thiết bị điều khiển hỏng hàng loạt sau một cơn giông.

URL: https://ndtex.vn/chong-set-va-bao-ve-qua-ap-cho-he-dieu-khien/
Cập nhật: 2026-09-09T11:39:58+07:00

Sau một đêm giông, ba biến tần và hai bộ nguồn PLC chết cùng lúc. Không có cú sét nào đánh trúng nhà máy — quá áp lan truyền theo đường dây từ xa tới.

## Sét gây hại theo hai đường

Đánh trực tiếp — hiếm, và hệ thu sét trên mái xử lý phần này.

Lan truyền — phổ biến hơn nhiều. Sét đánh xuống đường dây cách đó vài trăm mét, xung quá áp chạy theo dây điện, dây tín hiệu và cả dây mạng vào tới thiết bị.

Hệ thu sét không bảo vệ được đường thứ hai. Đó là việc của thiết bị chống sét lan truyền.

## Ba cấp bảo vệ

CấpLắp ởNhiệm vụ

Cấp 1Tủ tổng, đầu vào từ lướiCắt phần lớn năng lượng xung

Cấp 2Tủ phân phối khu vựcHạ tiếp mức quá áp còn lại

Cấp 3Ngay trước thiết bị nhạyHạ xuống mức thiết bị chịu được

Ba cấp phải phối hợp với nhau, và giữa các cấp cần một khoảng cách dây tối thiểu hoặc một cuộn cảm để phân tách — lắp cấp 2 và cấp 3 sát nhau làm cấp sau không hoạt động đúng.

Ba cấp bảo vệ

Cấp 3 là cấp hay thiếu nhất. Nhiều nhà máy lắp cấp 1 ở tủ tổng rồi coi như xong, trong khi mức quá áp còn lại sau cấp 1 vẫn cao hơn nhiều so với mức mà bộ nguồn PLC chịu được.

## Đừng quên đường tín hiệu

Quá áp vào qua đường tín hiệu và đường mạng cũng nhiều như qua đường nguồn, đặc biệt với:

- Cáp tín hiệu chạy giữa hai toà nhà.

- Cảm biến đặt ngoài trời hoặc trên cao.

- Đường truyền thông nối tới trạm bơm hoặc kho ở xa.

- Đường điện thoại và đường mạng từ ngoài vào.

Mỗi loại đường này có thiết bị chống sét riêng, chọn theo mức tín hiệu và tốc độ truyền — thiết bị chống sét cho đường nguồn không dùng được cho đường tín hiệu.

## Nối đất là nền tảng

Thiết bị chống sét chỉ hoạt động khi có đường thoát xuống đất đủ tốt. Điện trở nối đất cao làm mọi cấp bảo vệ mất tác dụng, vì xung không thoát đi đâu được.

Đừng quên đường tín hiệu

Quan trọng không kém: nối đẳng thế. Nếu tủ điện và thân máy nối vào hai hệ nối đất khác nhau, chênh lệch điện thế giữa chúng khi có sét sẽ chạy qua chính thiết bị điều khiển đang nối cả hai.

## Bảo trì

- Thiết bị chống sét có tuổi thọ và hao mòn sau mỗi lần cắt xung.

- Phần lớn có chỉ báo trạng thái — kiểm định kỳ, không chờ tới khi có sự cố.

- Đo điện trở nối đất định kỳ, nhất là sau mùa khô khi đất khô làm điện trở tăng.

- Ghi lại mỗi lần thay để biết tần suất sự cố quá áp thực tế tại khu vực mình.

Một thiết bị chống sét đã hỏng nhìn bên ngoài giống hệt thiết bị còn tốt. Không kiểm chỉ báo thì lớp bảo vệ tồn tại trên bản vẽ chứ không tồn tại thực tế.