# Nhiệt luyện: tôi, ram, thấm cacbon dùng cho chi tiết nào

> Mục đích từng công đoạn nhiệt luyện, khi nào cần thấm bề mặt thay vì tôi xuyên tâm, và cách nghiệm thu bằng độ cứng.

URL: https://ndtex.vn/nhiet-luyen-toi-ram-tham-cacbon-dung-cho-chi-tiet-nao/
Cập nhật: 2026-09-09T11:39:58+07:00

Bánh răng thay thế làm đúng bản vẽ, đúng vật liệu, và mòn hết răng sau ba tháng. Bản vẽ có ghi yêu cầu độ cứng bề mặt, nhưng xưởng gia công xong giao thẳng mà không qua nhiệt luyện.

## Bốn công đoạn

Ủ — nung rồi nguội chậm. Làm mềm vật liệu để dễ gia công, khử ứng suất dư sau đúc hoặc hàn.

Thường hoá — nung rồi nguội trong không khí. Làm đều tổ chức, cải thiện cơ tính so với trạng thái đúc.

Tôi — nung rồi nguội nhanh. Làm cứng, nhưng đồng thời làm giòn và sinh ứng suất lớn.

Ram — nung lại ở nhiệt độ thấp hơn sau khi tôi. Giảm giòn, giảm ứng suất, đổi lại giảm một phần độ cứng.

Tôi và ram gần như luôn đi cùng nhau. Chi tiết tôi mà không ram là chi tiết cứng và giòn, dễ nứt vỡ khi chịu va đập.

## Tôi xuyên tâm hay thấm bề mặt

Yêu cầu chi tiếtPhương án

Cứng đều toàn tiết diệnTôi xuyên tâm, dùng thép có khả năng tôi thấu

Bề mặt cứng chống mòn, lõi dẻo chịu va đậpThấm cacbon rồi tôi, hoặc tôi cao tần

Chỉ một vùng cần cứngTôi cao tần cục bộ

Chống mòn nhẹ, không chịu tải lớnThấm nitơ

Bánh răng và trục là ví dụ điển hình của nhóm thứ hai: răng cần cứng để chống mòn, nhưng lõi phải dẻo để không gãy khi chịu tải va đập. Tôi xuyên tâm một bánh răng lớn thường cho ra chi tiết dễ nứt chân răng.

Tôi xuyên tâm hay thấm bề mặt

## Biến dạng khi nhiệt luyện

Chi tiết thay đổi kích thước và có thể cong khi tôi. Đây là lý do quy trình thường là: gia công thô, nhiệt luyện, rồi gia công tinh — để lượng dư cho nguyên công sau nhiệt luyện.

Với chi tiết dung sai chặt sau nhiệt luyện, nguyên công tinh thường là mài, vì dao cắt gọt thông thường không ăn được vật liệu đã tôi.

Bỏ qua thứ tự này — gia công tinh xong mới đem đi tôi — là cách làm hỏng chi tiết ở bước cuối cùng, khi đã tốn hết công.

## Ghi yêu cầu lên bản vẽ

- Độ cứng yêu cầu, dạng khoảng chứ không một giá trị.

- Vùng nào cần cứng, nếu chỉ cứng cục bộ.

- Chiều sâu lớp thấm, nếu thấm bề mặt.

- Vùng nào không được cứng — ví dụ ren, để còn taro lại được.

Mục cuối hay bị quên và gây rắc rối thật: một chi tiết tôi cả phần ren thì không sửa ren được nữa khi bị hỏng.

Biến dạng khi nhiệt luyện

## Nghiệm thu

Đo độ cứng ở vị trí bản vẽ chỉ định, nhiều điểm chứ không một điểm. Với lớp thấm, chiều sâu lớp phải kiểm bằng cắt mẫu — chỉ đo độ cứng bề mặt không cho biết lớp cứng dày bao nhiêu, và lớp quá mỏng sẽ bong khi chịu tải.