# Thép kết cấu và thép chi tiết máy: đọc mác thép

> Cách đọc mác thép theo các hệ tiêu chuẩn khác nhau, phân biệt thép cacbon với thép hợp kim và thép không gỉ, và vì sao thay mác tương đương phải kiểm lại cơ

URL: https://ndtex.vn/thep-ket-cau-va-thep-chi-tiet-may-doc-mac-thep/
Cập nhật: 2026-09-09T11:39:58+07:00

Bản vẽ ghi một mác thép, thị trường trong nước không có, người bán đề xuất một mác "tương đương". Chữ tương đương đó có thể đúng về thành phần hoá học mà sai về cơ tính, và chi tiết hỏng sau vài tháng.

## Ba hệ ký hiệu hay gặp

Bản vẽ ở Việt Nam thường dùng lẫn ba hệ: ký hiệu theo tiêu chuẩn Việt Nam, theo hệ Nhật, và theo hệ Mỹ. Mỗi hệ đặt tên theo logic riêng — có hệ mã hoá hàm lượng cacbon, có hệ mã hoá giới hạn bền, có hệ chỉ đánh số thứ tự.

Vì thế không suy được tính chất từ con số nếu không biết đang ở hệ nào. Bước đầu tiên khi đọc một mác lạ là xác định hệ, rồi mới tra.

## Ba nhóm vật liệu

NhómĐặc điểmDùng cho

Thép cacbon thườngRẻ, dễ gia công, dễ hànKết cấu, chi tiết không chịu tải cao

Thép cacbon chất lượngTôi được, cơ tính cao hơnTrục, bánh răng, chi tiết máy

Thép hợp kimThêm nguyên tố hợp kim, tôi thấu sâu hơnChi tiết chịu tải nặng, tiết diện lớn

Thép không gỉChống ăn mòn, khó gia công hơnMôi trường ẩm, hoá chất, thực phẩm

Trong thép không gỉ, hai nhóm phổ biến khác nhau ở chỗ nhóm austenit không nhiễm từ và không tôi cứng được bằng nhiệt luyện, còn nhóm martensit thì ngược lại. Chọn nhầm nhóm khi cần một chi tiết vừa chống gỉ vừa cứng là lỗi hay gặp.

Ba nhóm vật liệu

## Vì sao mác tương đương cần kiểm lại

Hai mác được coi là tương đương thường khớp nhau về khoảng thành phần hoá học. Nhưng cơ tính còn phụ thuộc:

- Trạng thái cung cấp — cán nóng, cán nguội, ủ, thường hoá hay đã tôi ram.

- Tiết diện — cùng một mác, phôi dày có cơ tính ở lõi thấp hơn phôi mỏng.

- Yêu cầu bổ sung — độ dai va đập ở nhiệt độ thấp, độ sạch tạp chất.

Với chi tiết chịu tải, yêu cầu chứng chỉ vật liệu của lô hàng và đối chiếu cơ tính thực tế, không chỉ đối chiếu tên mác.

## Khi không biết vật liệu của chi tiết cũ

Với chi tiết thay thế mà bản vẽ đã mất, có ba cách xác định, độ tin cậy tăng dần: đo độ cứng để khoanh vùng, thử tia lửa mài để phán đoán nhóm, và phân tích thành phần bằng thiết bị chuyên dụng.

Vì sao mác tương đương cần kiểm lại

Với chi tiết quan trọng, chi phí phân tích thành phần nhỏ hơn nhiều so với chi phí một lần hỏng do chọn sai vật liệu.

## Ghi gì vào đơn hàng

- Mác thép kèm tên hệ tiêu chuẩn.

- Trạng thái cung cấp mong muốn.

- Yêu cầu chứng chỉ vật liệu theo lô.

- Nếu chấp nhận mác thay thế, ghi rõ tiêu chí nào phải giữ nguyên.