Không ít anh chị phụ trách nhà xưởng tìm đến chúng tôi với cùng một tình huống: rác phát sinh mỗi ngày, bãi chứa đầy nhanh, còn chi phí thuê đơn vị thu gom tăng dần qua từng quý. Lúc đó, câu hỏi đầu tiên thường là có nên đầu tư lò đốt hay không. Bài này trả lời 7 câu hỏi mà đội ngũ gặp nhiều nhất trong quá trình tư vấn, kèm lý do và cả những hạn chế thực tế.
Lò đốt rác thải là gì và vì sao nhà xưởng cần quan tâm?
Lò đốt rác thải là thiết bị dùng nhiệt để đốt chất thải. Sau khi đốt, khối lượng và thể tích rác giảm rõ rệt, nhờ vậy việc chôn lấp hay tái chế phần còn lại đơn giản hơn nhiều.
Với nhà xưởng, lợi ích dễ thấy nhất là giảm khoản tiền thuê xử lý bên ngoài. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ có khi lò được chọn đúng loại rác và đúng công suất. Nếu không, chi phí vận hành có thể nuốt mất phần tiết kiệm.
Rác thường gặp ở nhà xưởng gồm thùng carton, giẻ lau dính dầu, vụn nhựa và rác sinh hoạt của công nhân. Phần lớn trong số này đốt được, nhưng không phải thứ gì cũng nên đưa vào lò, đặc biệt là chất thải nguy hại.
Lò đốt có tốn nhiều điện và nhiên liệu không?
Câu trả lời phụ thuộc vào loại lò và lượng rác đưa vào mỗi ngày. Giai đoạn khởi động luôn tốn nhiên liệu nhất, vì buồng đốt cần đạt nhiệt độ ổn định trước khi nạp rác. Khi rác có nhiệt trị đủ cao, lò có thể tự duy trì một phần nhiệt và mức tiêu hao nhiên liệu giảm xuống.
Điện chủ yếu phục vụ quạt gió, bơm và hệ thống điều khiển, là những khoản thường bị bỏ qua khi lập dự toán. Chúng tôi khuyên anh chị yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ mức tiêu hao nhiên liệu và điện theo kg rác đốt được. Công suất danh định trên catalogue chưa cho biết nhiều điều; số tiêu hao trên mỗi kilogram rác mới phản ánh chi phí vận hành thật sự mỗi tháng.
Chọn công suất sao cho phù hợp với lượng rác thực tế?
Công suất lò thường được tính bằng kg/giờ hoặc tấn/ngày. Một xưởng nhỏ có thể chỉ phát sinh vài chục đến vài trăm kilogram rác mỗi ngày, trong khi một khu công nghiệp tập trung có thể cần công suất lớn hơn nhiều lần.
Đội ngũ thường chia nhu cầu thành ba nhóm. Nhóm đầu là xưởng nhỏ, rác ít và phát sinh theo đợt, thường đi kèm các đơn hàng lớn. Nhóm thứ hai là xưởng vừa, rác đều đặn mỗi ngày và cần một chiếc lò vận hành ổn định. Nhóm cuối là khu công nghiệp, nơi lò xử lý tập trung cho nhiều doanh nghiệp cùng lúc.
Chọn lò quá lớn so với rác thực tế sẽ lãng phí nhiên liệu. Ngược lại, lò quá nhỏ dễ quá tải, nhiệt độ dao động và hỏng sớm. Cách an toàn nhất là cân lượng rác phát sinh trong ba tháng liên tiếp, lấy mức trung bình cộng thêm một khoảng dự phòng hợp lý, rồi mới quyết định.
Lò gián đoạn hay lò liên tục, loại nào hợp với nhà máy của mình?
Lò gián đoạn nạp rác theo từng mẻ, đốt xong mẻ này mới nạp mẻ tiếp theo. Cách này hợp với nơi rác phát sinh không đều, chẳng hạn nhà máy chỉ có nhiều phế liệu sau mỗi lô hàng xuất.
Lò liên tục chạy đều, rác được đưa vào gần như không ngừng, hợp với nhà máy có lượng rác hằng ngày ổn định. Đổi lại, người vận hành phải theo dõi sát và bảo trì đúng lịch, nếu không thiết bị nhanh xuống cấp.
Ưu nhược điểm của từng loại nên được kiểm chứng bằng chính mẫu rác của nhà máy anh chị, đừng chỉ nghe lời giới thiệu chung. Hãy yêu cầu nhà cung cấp chạy thử với rác thật rồi đánh giá kết quả.
Lò đốt rác có thể đốt rác nguy hại không?
Đây là vấn đề cần thận trọng nhất. Lò đốt thông thường không được thiết kế để xử lý chất thải nguy hại như dầu thải, hóa chất hay bao bì còn dính dung môi. Đốt sai loại có thể phát sinh khí độc, ăn mòn thiết bị, thậm chí vi phạm pháp luật môi trường.
Chất thải nguy hại phải được chuyển cho đơn vị có chức năng xử lý và giấy phép hành nghề phù hợp. Việc phân loại cần làm ngay từ nguồn phát sinh, ví dụ dùng thùng riêng có nhãn cho dầu thải và bao bì hóa chất. Khi rác đã trộn lẫn, việc tách lại rất tốn công và rủi ro cũng tăng lên.
Thời gian thu hồi vốn của lò đốt rác là bao lâu?
Không có con số chung cho mọi nơi. Thời gian thu hồi vốn phụ thuộc vào tổng vốn đầu tư, giá thuê xử lý rác bên ngoài mà nhà máy đang trả, và các khoản chi như nhiên liệu, điện, nhân công, bảo trì và xử lý tro xỉ sau đốt.
Cách tính đơn giản là lấy tổng vốn đầu tư chia cho phần tiết kiệm hằng tháng, sau khi đã trừ toàn bộ chi phí vận hành. Đội ngũ chúng tôi từng gặp một xưởng bao bì tính sai vì quên khoản xử lý tro xỉ, nên thời gian hoàn vốn thực tế kéo dài hơn dự kiến khá nhiều. Đừng ước tính khi chưa có báo giá thật; hãy yêu cầu nhà cung cấp lập bảng so sánh chi phí chi tiết trước khi quyết định.
Khí thải và quy chuẩn môi trường cần kiểm tra thế nào?
Khí thải từ lò đốt phải đáp ứng quy chuẩn môi trường đang có hiệu lực. Quy chuẩn có thể thay đổi theo thời gian, nên anh chị nên trực tiếp hỏi cơ quan quản lý môi trường địa phương về yêu cầu áp dụng cho nhà máy mình.
Thông thường, lò đốt đi kèm hệ thống lọc bụi và xử lý khí axit. Nhưng thiết bị được lắp không có nghĩa khí thải đã đạt chuẩn. Sau khi vận hành, cần đo kiểm định kỳ và lưu giữ kết quả đầy đủ, hồ sơ này rất hữu ích khi có đoàn thanh tra đến làm việc.
Khi nào nên thuê đơn vị xử lý thay vì tự đầu tư lò?
Nếu lượng rác rất ít, chỉ vài bao mỗi tuần, đầu tư lò thường không đáng. Khi đó, thuê đơn vị thu gom bên ngoài là lựa chọn hợp lý hơn, vì anh chị không phải lo bảo trì, giấy phép hay xử lý tro xỉ.
Ngược lại, các nhà máy bao bì, dệt may hay chế biến thường có lượng phế liệu đốt được đều đặn, và đầu tư lò có thể mang lại lợi ích rõ ràng sau một thời gian. Nên tính chi phí thuê ngoài trong khoảng năm đến bảy năm rồi đặt cạnh chi phí đầu tư và vận hành lò, khi đó so sánh mới công bằng.
Đừng mua lò chỉ vì nghe người khác khen. Hãy bắt đầu từ việc cân rác, phân loại đúng và xin báo giá từ ít nhất hai nhà cung cấp. Khi đã có số liệu thật của nhà máy mình, quyết định sẽ rõ ràng hơn nhiều.
Nếu muốn đọc thêm, anh chị có thể xem bài những điều cần biết trước khi đầu tư lò đốt cho nhà xưởng, và tham khảo danh mục thiết bị xử lý rác thải trên sàn để so sánh các nhà cung cấp. Với thiết bị phụ trợ đi kèm, anh chị có thể xem thêm các lưu ý khi chọn bộ nguồn thủy lực cho nhà xưởng. Về các giải pháp thiết bị công nghiệp, anh chị có thể tham khảo trang của nhà cung cấp thiết bị công nghiệp.