Bơm thay vòng bi ba lần trong một năm. Vòng bi mới, lắp đúng, mỡ đúng — và vẫn hỏng. Nguyên nhân nằm ở khớp nối lệch tâm vài phần mười milimet, thứ không ai kiểm sau mỗi lần lắp lại.
Hai hiện tượng khác nhau
Mất cân bằng — khối lượng phân bố không đều quanh trục quay, sinh lực ly tâm quay theo trục. Nguyên nhân: mòn không đều, bám cặn, mất một mảnh cánh, hoặc gia công không cân.
Lệch tâm — hai trục nối với nhau không thẳng hàng. Có hai dạng: lệch song song và lệch góc, và thực tế thường có cả hai cùng lúc.
Cả hai đều gây rung, nhưng cơ chế phá hỏng khác nhau nên cách xử lý cũng khác.
Phân biệt bằng dấu hiệu
| Dấu hiệu | Mất cân bằng | Lệch tâm |
|---|---|---|
| Tần số rung nổi bật | Đúng tần số quay | Bội số hai của tần số quay |
| Hướng rung | Chủ yếu hướng ngang | Có thành phần dọc trục rõ |
| Biến đổi theo tốc độ | Tăng mạnh theo tốc độ | Ít phụ thuộc hơn |
| Nhiệt độ khớp nối | Bình thường | Thường nóng |
Thành phần rung dọc trục là dấu hiệu phân biệt rõ nhất. Mất cân bằng hầu như không sinh rung dọc trục; lệch tâm thì có.
Canh đồng tâm
Hai cách phổ biến:
Bằng đồng hồ so — rẻ, chính xác nếu làm đúng, nhưng chậm và dễ sai do độ võng của giá gá đồng hồ. Phải bù độ võng đó, và đây là bước hay bị bỏ.
Bằng laser — nhanh hơn nhiều, không có sai số do võng giá, và thiết bị tự tính lượng cần chỉnh ở từng chân máy. Đắt hơn nhưng với nhà máy có nhiều máy quay thì hoàn vốn qua số lần lắp.
Dung sai đồng tâm cho phép giảm khi tốc độ tăng. Cùng một sai lệch chấp nhận được ở máy chạy chậm có thể phá hỏng vòng bi ở máy chạy nhanh.
Bốn điều kiện trước khi canh
- Chân máy phải phẳng. Chân bị vênh làm máy đổi vị trí khi siết bu-lông, nên mọi phép canh trước đó vô nghĩa.
- Xử lý giãn nở nhiệt. Máy canh nguội sẽ lệch khi nóng lên; với máy chạy nóng, phải bù trước theo khuyến cáo nhà sản xuất.
- Đường ống không được kéo máy. Ống nối cứng vào bơm có thể kéo lệch cả cụm.
- Kiểm rơ dọc trục trước khi canh.
Cân bằng động
Với cánh quạt, rotor và bánh đà, cân bằng thực hiện trên máy cân bằng chuyên dụng hoặc tại chỗ bằng thiết bị đo rung. Cân bằng tại chỗ có ưu điểm là tính luôn ảnh hưởng của kết cấu lắp đặt thật.
Sau mọi lần sửa chữa có tháo cánh hoặc hàn đắp, phải cân bằng lại. Một mối hàn đắp vài chục gram trên cánh quạt lớn đủ để đưa rung vượt ngưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt rung do mất cân bằng với rung do lệch tâm?
Dấu hiệu rõ nhất là thành phần rung dọc trục. Mất cân bằng hầu như chỉ sinh rung hướng ngang ở đúng tần số quay; lệch tâm sinh rung có thành phần dọc trục rõ và nổi bật ở bội số hai của tần số quay. Khớp nối nóng bất thường cũng là chỉ dấu của lệch tâm.
Canh đồng tâm bằng đồng hồ so cần lưu ý gì?
Phải bù độ võng của giá gá đồng hồ, và đây là bước hay bị bỏ nhất. Giá gá bị võng dưới trọng lượng đồng hồ khi quay tới vị trí dưới, tạo ra một sai số cố định vào mọi phép đo. Đo độ võng trước bằng cách gá lên một trục chuẩn, rồi trừ giá trị đó khỏi kết quả.
Vì sao phải bù giãn nở nhiệt khi canh đồng tâm?
Vì máy được canh ở trạng thái nguội nhưng làm việc ở trạng thái nóng, và các bộ phận giãn nở khác nhau làm vị trí trục thay đổi. Với máy chạy nóng như bơm nước nóng hay quạt khói, phải bù trước một lượng theo khuyến cáo nhà sản xuất, để khi đạt nhiệt độ vận hành thì hai trục mới thẳng hàng.
