Bài toán điện mặt trời áp mái cho nhà máy khác hẳn cho hộ gia đình ở một điểm: nhà máy tiêu thụ ban ngày, đúng lúc hệ thống phát nhiều nhất. Đó là lợi thế lớn nhất, và cũng là điều quyết định phương án có khả thi không.
Tỉ lệ tự dùng quyết định
Điện tự dùng thay thế điện mua với giá mua; điện dư phát lên lưới có giá trị thấp hơn hoặc không được mua tuỳ cơ chế hiện hành.
Vì thế hiệu quả kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào tỉ lệ tự dùng, không phải vào tổng sản lượng. Hệ quả:
- Nhà máy chạy ba ca hoặc chạy đều ban ngày có tỉ lệ tự dùng rất cao.
- Nhà máy chỉ chạy ca ngày và nghỉ cuối tuần có phần dư đáng kể vào cuối tuần.
- Nhà máy chạy ca đêm là chính thì hiệu quả thấp hơn nhiều.
Cách xác định: lấy biểu đồ phụ tải theo giờ trong ít nhất một tuần điển hình, đặt lên biểu đồ phát điện mặt trời dự kiến, và xem phần chồng lấn.
Quy mô theo tải, không theo diện tích mái
Sai lầm phổ biến là phủ kín mái. Quy mô hợp lý là quy mô mà gần như toàn bộ sản lượng được dùng tại chỗ — thường nhỏ hơn diện tích mái cho phép.
| Yếu tố | Cần kiểm |
|---|---|
| Diện tích mái khả dụng | Trừ vùng bị che, vùng có thiết bị, lối đi bảo trì |
| Hướng và độ dốc mái | Ảnh hưởng sản lượng theo giờ trong ngày |
| Bóng che | Ống khói, tháp giải nhiệt, nhà cao tầng lân cận |
| Tải trọng mái | Kết cấu chịu được thêm tải hệ thống và tải gió |
| Tuổi mái | Mái sắp phải thay thì làm mái trước |
Hai hàng cuối hay bị bỏ. Lắp hệ thống lên mái còn năm năm tuổi thọ nghĩa là năm năm nữa phải tháo ra để thay mái, và chi phí đó thường không nằm trong dự toán ban đầu.
Kết cấu và chống thấm
Hệ khung phải tính cả tải gió, vốn có thể lớn hơn tải trọng bản thân hệ thống. Mọi điểm xuyên qua mái là một điểm có nguy cơ thấm, nên ưu tiên phương án gá không xuyên mái khi loại mái cho phép.
Thủ tục và vận hành
- Thoả thuận đấu nối với đơn vị điện lực trước khi thi công, không sau.
- Xác định rõ cơ chế với phần điện dư theo quy định hiện hành.
- Hệ thống phải tự ngắt khi mất điện lưới, để bảo vệ người sửa chữa trên lưới.
- Vệ sinh tấm pin định kỳ — bụi công nghiệp làm giảm sản lượng nhanh hơn nhiều so với môi trường sạch.
Điểm cuối đáng chú ý riêng với nhà máy: mái nhà xưởng gần nguồn bụi hoặc khói thường bám bẩn nhanh, và sản lượng giảm dần mà không có cảnh báo nào ngoài số liệu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhà máy chạy ba ca có lợi hơn khi lắp điện mặt trời?
Vì hiệu quả kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào tỉ lệ tự dùng. Điện tự dùng thay thế điện mua với giá mua, còn điện dư phát lên lưới có giá trị thấp hơn. Nhà máy chạy đều ban ngày tiêu thụ hết sản lượng ngay tại chỗ, trong khi nhà máy nghỉ cuối tuần có phần dư đáng kể đúng vào những ngày nắng tốt.
Có nên phủ kín mái để tối đa sản lượng không?
Thường không. Quy mô hợp lý là quy mô mà gần như toàn bộ sản lượng được dùng tại chỗ, và con số đó thường nhỏ hơn diện tích mái cho phép. Cách xác định là đặt biểu đồ phụ tải theo giờ lên biểu đồ phát dự kiến và xem phần chồng lấn, thay vì tính theo mét vuông mái trống.
Yếu tố nào hay bị bỏ khi lập dự toán?
Tuổi mái và tải trọng kết cấu. Lắp hệ thống lên mái còn năm năm tuổi thọ nghĩa là sẽ phải tháo ra để thay mái, và chi phí tháo lắp lại thường không có trong dự toán ban đầu. Nếu mái sắp phải thay thì làm mái trước rồi mới lắp. Tải gió lên hệ khung cũng có thể lớn hơn tải trọng bản thân hệ thống.
