Hai báo giá cho cùng một máy, một ghi EXW và một ghi DAP, chênh nhau 15%. So thẳng hai con số đó là so hai thứ khác nhau, vì chúng bao gồm những chặng vận chuyển khác nhau.
Incoterms chia hai thứ
Mỗi điều kiện xác định hai điều tách biệt: ai trả chi phí tới đâu, và rủi ro chuyển giao tại điểm nào. Hai điểm này không phải lúc nào cũng trùng nhau, và điểm rủi ro mới là điều quan trọng khi hàng hỏng.
Ba điều kiện hay gặp
EXW — người bán chỉ đặt hàng sẵn tại xưởng của họ. Mọi thứ sau đó thuộc về người mua: bốc xếp, vận chuyển nội địa nước xuất, thủ tục xuất khẩu, cước biển, nhập khẩu, vận chuyển về nhà máy. Giá thấp nhất trên báo giá và nhiều việc nhất.
FOB — người bán lo tới khi hàng lên tàu tại cảng đi, gồm cả thủ tục xuất khẩu. Người mua lo cước biển, bảo hiểm, nhập khẩu và chặng nội địa trong nước.
DAP — người bán lo tới địa điểm đã thoả thuận, thường là nhà máy người mua. Người mua lo thủ tục nhập khẩu và thuế. Ít việc nhất cho người mua.
So sánh
| Chặng | EXW | FOB | DAP |
|---|---|---|---|
| Bốc hàng tại xưởng người bán | Mua | Bán | Bán |
| Vận chuyển tới cảng đi | Mua | Bán | Bán |
| Thủ tục xuất khẩu | Mua | Bán | Bán |
| Cước quốc tế | Mua | Mua | Bán |
| Thủ tục nhập khẩu và thuế | Mua | Mua | Mua |
| Vận chuyển tới nhà máy | Mua | Mua | Bán |
Khoản phát sinh với EXW
Điều kiện EXW nhìn rẻ nhất và đi kèm nhiều rủi ro nhất cho người mua ít kinh nghiệm nhập khẩu:
- Người mua phải tự lo thủ tục xuất khẩu ở nước người bán — việc mà người mua nước ngoài thường không làm được và phải thuê.
- Chi phí bốc xếp tại xưởng người bán có thể không được nói tới.
- Rủi ro chuyển sang người mua ngay tại xưởng người bán, tức trước cả khi hàng lên xe.
Với nhà máy nhập khẩu không thường xuyên, DAP hoặc một điều kiện gần đó thường tổng chi phí thấp hơn dù báo giá cao hơn.
Bảo hiểm và trách nhiệm khi hỏng
Điểm chuyển rủi ro quyết định ai chịu khi hàng hỏng. Máy công nghiệp thường nặng và dễ hư hại khi dỡ hàng, nên cần làm rõ trước:
- Ai mua bảo hiểm, phạm vi tới đâu.
- Ai chịu chi phí cẩu hạ tại nhà máy, và ai chịu nếu hỏng lúc cẩu.
- Biên bản giao nhận có ghi tình trạng bao bì không.
Chụp ảnh tình trạng kiện hàng ngay khi mở container, trước khi dỡ — đây là bằng chứng duy nhất khi cần khiếu nại.
Câu hỏi thường gặp
EXW rẻ hơn thì có nên chọn không?
Chỉ khi nhà máy có kinh nghiệm nhập khẩu hoặc có đơn vị giao nhận tin cậy. Với EXW, người mua phải tự lo cả thủ tục xuất khẩu ở nước người bán, và rủi ro chuyển sang người mua ngay tại xưởng người bán trước khi hàng lên xe. Với nhà máy nhập khẩu không thường xuyên, DAP thường có tổng chi phí thấp hơn dù báo giá cao hơn.
Incoterms xác định những gì?
Hai điều tách biệt: ai trả chi phí tới đâu, và rủi ro chuyển giao tại điểm nào. Hai điểm này không phải lúc nào cũng trùng nhau. Điểm chuyển rủi ro là điều quan trọng khi hàng hỏng, vì nó quyết định bên nào chịu tổn thất và bên nào phải khiếu nại bảo hiểm.
Nên làm gì khi container về tới nhà máy?
Chụp ảnh tình trạng kiện hàng ngay khi mở container, trước khi dỡ, và ghi tình trạng bao bì vào biên bản giao nhận. Đây là bằng chứng duy nhất khi cần khiếu nại về hư hại trong vận chuyển. Cũng cần làm rõ trước ai chịu chi phí cẩu hạ tại nhà máy và ai chịu trách nhiệm nếu máy hỏng trong lúc cẩu.
