Chai khí dựng đứng không xích, cạnh cửa ra vào. Một cú va làm đổ chai, van gãy, và chai trở thành vật phóng có thể xuyên tường. Đây là mối nguy hay bị coi nhẹ nhất trong xưởng.
Bốn loại khí và ứng dụng
- Oxy — cắt và hàn khí. Không tự cháy nhưng làm mọi thứ cháy mạnh hơn rất nhiều.
- Nitơ — làm khí trơ, thổi sạch đường ống, bảo quản. Nguy hiểm chính là gây ngạt vì đẩy oxy ra khỏi không gian kín.
- Argon — khí bảo vệ khi hàn TIG và MIG với nhôm, thép không gỉ. Nặng hơn không khí nên đọng ở chỗ thấp.
- CO2 — khí bảo vệ khi hàn MAG, và làm lạnh. Cũng gây ngạt và cũng nặng hơn không khí.
Quy tắc lưu trữ chai
| Quy tắc | Lý do |
|---|---|
| Luôn dựng đứng và xích cố định | Chai đổ làm gãy van, chai thành vật phóng |
| Nắp bảo vệ van khi không dùng | Bảo vệ chi tiết yếu nhất của chai |
| Tách chai oxy khỏi chai khí cháy | Cặp nguy hiểm nhất; giữ khoảng cách hoặc có vách ngăn |
| Khu vực thông thoáng | Rò rỉ khí trơ trong phòng kín gây ngạt |
| Tránh nguồn nhiệt và nắng trực tiếp | Áp suất trong chai tăng theo nhiệt độ |
| Phân biệt chai đầy và chai rỗng | Tránh nhầm lẫn khi thao tác |
Tuyệt đối không dùng dầu mỡ ở van và đồng hồ của chai oxy. Dầu gặp oxy áp suất cao có thể tự bốc cháy.
Nguy cơ ngạt: mối nguy bị đánh giá thấp nhất
Nitơ, argon và CO2 đều không màu, không mùi và không độc — chúng giết bằng cách đẩy oxy ra khỏi không gian. Nạn nhân thường không có cảm giác báo trước và mất ý thức rất nhanh.
Argon và CO2 nặng hơn không khí nên đọng ở hố, hầm và chỗ trũng. Trước khi vào không gian hạn chế nơi có sử dụng các khí này, phải đo nồng độ oxy — không phán đoán bằng cảm giác.
Chai, bồn hay máy tạo khí tại chỗ
- Chai — sản lượng nhỏ, dùng gián đoạn. Đơn giản nhưng giá trên mỗi đơn vị khí cao nhất và tốn công đổi chai.
- Bồn hoá lỏng — sản lượng trung bình tới lớn, dùng đều. Giá đơn vị thấp hơn nhiều, cần mặt bằng và hợp đồng cung cấp.
- Máy tạo khí tại chỗ — với nitơ, có thể tách từ không khí ngay tại nhà máy. Đáng cân nhắc khi sản lượng lớn và độ tinh khiết yêu cầu không quá cao.
Điểm chuyển giữa các phương án phụ thuộc sản lượng và tính đều đặn. Nhà máy dùng nhiều nhưng theo đợt có thể vẫn hợp với bồn hơn máy tạo khí, vì máy tạo khí chỉ hiệu quả khi chạy liên tục.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không được dùng dầu mỡ ở van chai oxy?
Vì dầu mỡ gặp oxy ở áp suất cao có thể tự bốc cháy mà không cần nguồn lửa. Đây là phản ứng rất nhanh và xảy ra ngay tại van hoặc đồng hồ, nơi người thao tác đang đứng. Tay dính dầu cũng không được chạm vào van chai oxy, và mọi phụ kiện dùng cho oxy phải là loại đã làm sạch dầu mỡ.
Khí nitơ không độc thì sao lại nguy hiểm?
Vì nó gây ngạt bằng cách đẩy oxy ra khỏi không gian. Nitơ không màu, không mùi, không kích ứng, nên nạn nhân không có cảm giác báo trước và mất ý thức rất nhanh. Argon và CO2 còn nguy hiểm hơn ở chỗ nặng hơn không khí nên đọng lại trong hố, hầm và chỗ trũng.
Khi nào nên chuyển từ chai sang bồn khí hoá lỏng?
Khi sản lượng tiêu thụ đủ lớn và tương đối đều, vì giá trên mỗi đơn vị khí của bồn thấp hơn chai đáng kể và không mất công đổi chai. Nhưng bồn cần mặt bằng, hạ tầng và hợp đồng cung cấp dài hạn. Nhà máy dùng nhiều nhưng theo đợt không đều có thể vẫn hợp với chai hơn.
