Mối hàn nhìn đẹp không chứng minh được gì về phần bên trong. Khuyết tật nguy hiểm nhất — không ngấu chân — nằm ở đáy mối hàn và không để lại dấu hiệu nào trên bề mặt.
Bốn phương pháp
Quan sát bằng mắt — rẻ nhất, phát hiện được khuyết tật bề mặt: cháy cạnh, rỗ hở, lệch mép, hình dạng mối hàn không đạt. Luôn làm trước, vì nó loại được các trường hợp rõ ràng mà không tốn gì.
Thẩm thấu — phun chất lỏng thấm vào vết nứt hở, lau sạch bề mặt rồi phun chất hiện. Phát hiện nứt và rỗ hở ra bề mặt, kể cả rất nhỏ. Không thấy được gì bên trong.
Siêu âm — phát sóng vào vật liệu, đọc sóng phản xạ. Phát hiện khuyết tật bên trong, đặc biệt tốt với khuyết tật dạng phẳng như không ngấu và nứt. Cần kỹ thuật viên có chứng chỉ và kinh nghiệm đọc.
Chụp phim — cho hình ảnh trực quan của khuyết tật bên trong, lưu được làm bằng chứng. Nhạy với khuyết tật dạng khối như rỗ và ngậm xỉ. Đòi hỏi biện pháp an toàn bức xạ và thường phải làm ngoài giờ.
Bảng chọn
| Cần phát hiện | Phương pháp |
|---|---|
| Khuyết tật bề mặt | Quan sát, thẩm thấu |
| Không ngấu, nứt bên trong | Siêu âm |
| Rỗ, ngậm xỉ bên trong | Chụp phim |
| Cần hồ sơ hình ảnh lưu lâu dài | Chụp phim |
| Kiểm nhanh tại hiện trường | Siêu âm |
Siêu âm và chụp phim bổ sung cho nhau chứ không thay thế: mỗi phương pháp mạnh ở một dạng khuyết tật khác nhau.
Khi nào bắt buộc
- Kết cấu chịu lực chính mà hỏng gây sập.
- Thiết bị áp lực và đường ống thuộc diện kiểm định.
- Khi hợp đồng hoặc tiêu chuẩn áp dụng cho công trình yêu cầu.
- Mối hàn không tiếp cận được để kiểm tra sau khi lắp đặt xong.
Mục cuối hay bị bỏ qua và là mục tốn kém nhất khi bỏ sót: một mối hàn nằm khuất sau kết cấu khác chỉ kiểm được đúng một lần, trước khi lắp phần che nó.
Viết yêu cầu vào hợp đồng
Ghi rõ bốn điều, nếu không thì mỗi bên hiểu một kiểu:
- Phương pháp áp dụng cho loại mối hàn nào.
- Tỉ lệ kiểm — toàn bộ hay lấy mẫu bao nhiêu phần trăm.
- Tiêu chí chấp nhận theo tiêu chuẩn nào.
- Ai trả chi phí kiểm lại khi phát hiện không đạt.
Mục cuối quyết định thái độ của nhà thầu với chất lượng mối hàn ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mối hàn nhìn đẹp vẫn cần kiểm tra?
Vì khuyết tật nguy hiểm nhất là không ngấu chân, nằm ở đáy mối hàn và không để lại dấu hiệu nào trên bề mặt. Mối hàn có thể đầy đặn và đều nhưng phần chân không liên kết, khiến tiết diện chịu lực thực tế nhỏ hơn nhiều so với thiết kế. Chỉ siêu âm hoặc chụp phim mới phát hiện được.
Siêu âm hay chụp phim tốt hơn?
Chúng bổ sung cho nhau chứ không thay thế. Siêu âm mạnh với khuyết tật dạng phẳng như không ngấu và nứt, kiểm nhanh được tại hiện trường. Chụp phim mạnh với khuyết tật dạng khối như rỗ và ngậm xỉ, và cho hồ sơ hình ảnh lưu lâu dài. Chọn theo loại khuyết tật đáng lo nhất với kết cấu cụ thể.
Mối hàn nào nhất định phải kiểm trước khi lắp tiếp?
Mối hàn sẽ bị che khuất và không tiếp cận được sau khi lắp đặt xong. Đây là mục hay bị bỏ qua và tốn kém nhất khi bỏ sót, vì nó chỉ kiểm được đúng một lần. Nếu phát hiện vấn đề sau khi đã lắp phần che, chi phí tháo dỡ để tiếp cận thường lớn hơn nhiều lần chi phí kiểm.
