MRP chạy ra một danh sách mua hàng, phòng mua đặt theo, và ba tuần sau xưởng vẫn thiếu vật tư. Vấn đề gần như luôn nằm ở dữ liệu đầu vào chứ không ở thuật toán.
MRP làm gì
Từ nhu cầu sản phẩm cuối, MRP đi ngược qua định mức nguyên vật liệu để tính ra cần bao nhiêu từng thành phần, trừ đi tồn kho hiện có và các đơn đã đặt, rồi đề xuất mua hoặc sản xuất phần thiếu — có tính thời gian chờ để lùi ngày đặt.
Ba dữ liệu quyết định kết quả: nhu cầu, định mức, tồn kho. Sai một trong ba thì đầu ra sai, và MRP không có cách nào tự phát hiện.
Vì sao kết quả hay sai
| Nguyên nhân | Biểu hiện |
|---|---|
| Tồn kho sổ lệch tồn thực | Đề xuất mua thiếu hoặc thừa, không rõ quy luật |
| Định mức không tính hao hụt | Luôn thiếu một chút, đều đặn |
| Thời gian chờ đặt sai | Hàng về trễ dù đặt đúng theo hệ thống |
| Đơn hàng chưa được nhập | Nhu cầu thấp hơn thực tế |
| Phế phẩm không ghi nhận | Tồn sổ cao hơn tồn thật |
Hàng đầu là nguyên nhân phổ biến nhất, và nó không sửa được bằng phần mềm. Kiểm kê định kỳ theo vòng — mỗi tuần kiểm một nhóm nhỏ thay vì mỗi năm kiểm toàn bộ — là cách giữ tồn sổ khớp tồn thật mà không phải dừng sản xuất.
Thời gian chờ là số thật, không phải cam kết
Thời gian chờ nhập vào hệ thống nên lấy từ lịch sử giao hàng thực tế của nhà cung cấp, không lấy từ con số họ cam kết. Nếu nhà cung cấp cam kết bốn tuần nhưng thực tế trung bình sáu tuần, đặt bốn tuần trong hệ thống nghĩa là mọi đơn đều trễ hai tuần một cách có hệ thống.
Tồn an toàn không sửa được dữ liệu sai
Cách xử lý thường gặp khi MRP hay sai là nâng tồn an toàn lên. Nó giấu triệu chứng bằng tiền, và giấu luôn nguyên nhân. Tồn an toàn nên dùng cho biến động thật của nhu cầu và thời gian giao, không dùng để bù cho dữ liệu không chính xác.
Điều độ và đơn xen ngang
MRP lập kế hoạch ở tầm tuần và tháng. Điều độ xử lý tầm ngày và ca, và đó là nơi đơn xen ngang được giải quyết.
Ba nguyên tắc thực dụng:
- Bảo vệ nút thắt. Đơn xen ngang chen vào công đoạn nút thắt làm mất năng lực của cả chuyền, không chỉ của công đoạn đó.
- Gộp theo nhóm đổi mẫu. Xếp các đơn cùng nhóm cạnh nhau để giảm số lần chuyển đổi.
- Có quy tắc ưu tiên công khai. Nếu không, thứ tự sẽ do ai gọi to nhất quyết định, và không ai dự đoán được ngày giao.
Mỗi lần xen ngang nên được ghi lại kèm lý do. Sau vài tháng, danh sách đó cho thấy nguyên nhân gốc — thường là dự báo kém hoặc cam kết giao hàng vượt năng lực.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao MRP đề xuất mua sai?
Gần như luôn do dữ liệu đầu vào chứ không do thuật toán. Ba dữ liệu quyết định là nhu cầu, định mức và tồn kho; sai một trong ba thì đầu ra sai và hệ thống không tự phát hiện được. Phổ biến nhất là tồn kho sổ lệch tồn thực, thường vì phế phẩm không được ghi nhận hoặc xuất kho không kịp cập nhật.
Thời gian chờ nên lấy con số nào?
Lấy từ lịch sử giao hàng thực tế của nhà cung cấp, không lấy con số họ cam kết. Nếu cam kết bốn tuần nhưng thực tế trung bình sáu tuần, đặt bốn tuần trong hệ thống nghĩa là mọi đơn đều trễ hai tuần một cách có hệ thống, và không ai truy được nguyên nhân vì hệ thống báo đã đặt đúng hạn.
Nâng tồn an toàn có giải quyết được MRP sai không?
Không, nó chỉ giấu triệu chứng bằng tiền và giấu luôn nguyên nhân. Tồn an toàn nên dùng cho biến động thật của nhu cầu và thời gian giao hàng, không dùng để bù cho dữ liệu không chính xác. Cách xử lý đúng là kiểm kê theo vòng để tồn sổ khớp tồn thật và rà lại định mức có tính hao hụt chưa.
