Câu hỏi này thường đến muộn: đoàn kiểm tra vào xưởng, hỏi hồ sơ kiểm định của cái nồi hơi, và lúc đó mới phát hiện tem đã hết hạn từ bốn tháng trước. Máy vẫn chạy tốt, không ai thấy vấn đề gì, nhưng về mặt pháp lý thì nhà máy đang vận hành một thiết bị không được phép vận hành.
Kiểm định an toàn không phải là bảo trì, cũng không phải là hiệu chuẩn. Nó là một thủ tục pháp lý bắt buộc với một danh mục thiết bị cụ thể, và danh mục đó có tên trong văn bản.
Danh mục nằm ở đâu
Văn bản gốc là Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH, ban hành ngày 30/12/2019, hiệu lực từ 01/03/2020. Nó liệt kê các loại máy, thiết bị, vật tư và chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
Điểm cần nhớ: đây không phải danh mục duy nhất. Mỗi bộ quản lý ngành có thể đề xuất bổ sung danh mục thuộc thẩm quyền của mình. Thiết bị trong nhà máy hoá chất hay nhà máy điện có thể thuộc danh mục của bộ khác. Khi không chắc, hỏi đơn vị kiểm định trước khi kết luận là thiết bị không phải kiểm.
Những nhóm thiết bị hay gặp nhất trong nhà máy
Trong một xưởng sản xuất thông thường, các nhóm sau gần như chắc chắn thuộc diện phải kiểm định:
- Nồi hơi và thiết bị sinh hơi có áp suất làm việc trên 0,7 bar.
- Bình chịu áp lực có áp suất làm việc trên 0,7 bar — gồm cả bình tích áp khí nén mà nhiều xưởng quên mất.
- Hệ đường ống dẫn hơi và nước nóng theo đường kính và thông số quy định.
- Thiết bị nâng: cầu trục, cổng trục, palăng, tời, xe nâng.
- Thang máy, thang cuốn và sàn nâng người.
- Thiết bị áp lực trong hệ thống lạnh.
Bình tích áp của máy nén khí là cái hay bị bỏ sót nhất. Nó nằm im một góc, không ai vận hành trực tiếp, và trông không giống một thiết bị nguy hiểm — cho tới khi nó là một bình thép chứa khí nén ở áp suất cao đặt cạnh chỗ người làm việc.
Ai được phép kiểm định
Chỉ tổ chức được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động kiểm định kỹ thuật an toàn lao động mới được kiểm, và chỉ trong phạm vi đối tượng ghi trong giấy chứng nhận đó.
Nghĩa là: trước khi ký hợp đồng, đề nghị đơn vị kiểm định gửi bản sao giấy chứng nhận và đối chiếu xem loại thiết bị của mình có nằm trong phạm vi họ được cấp hay không. Một biên bản kiểm định do đơn vị không có thẩm quyền với loại thiết bị đó phát hành là một tờ giấy không có giá trị pháp lý, và nhà máy chỉ biết điều đó khi có chuyện.
Ba mốc kiểm định
| Loại | Khi nào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Kiểm định lần đầu | Trước khi đưa vào sử dụng | Kể cả thiết bị mới nguyên đai nguyên kiện |
| Kiểm định định kỳ | Trước khi hết hạn của lần kiểm trước | Chu kỳ ghi trong quy trình kiểm định của từng loại |
| Kiểm định bất thường | Sau sửa chữa lớn, sau sự cố, sau khi di chuyển lắp đặt lại | Thay thân, thay bộ phận chịu lực đều thuộc nhóm này |
Mốc thứ ba là mốc hay bị quên. Tháo một cầu trục ở xưởng cũ về lắp lại ở xưởng mới không phải là chuyển đồ đạc — đó là một lần lắp đặt mới và phải kiểm định lại trước khi dùng.
Hồ sơ nhận về gồm gì
Sau một lần kiểm định đạt yêu cầu, nhà máy phải giữ được:
- Biên bản kiểm định, có chữ ký của kiểm định viên và dấu của tổ chức kiểm định.
- Giấy chứng nhận kết quả kiểm định, ghi rõ thời hạn.
- Tem kiểm định dán trên thiết bị, còn đọc được.
Cả ba phải khớp nhau về số hiệu thiết bị. Một tem dán nhầm sang máy khác cùng loại là lỗi hay gặp khi xưởng có nhiều thiết bị giống nhau, và nó làm hỏng toàn bộ hồ sơ của cả hai máy.
Lưu ở đâu cho đúng
Bản gốc lưu tại bộ phận an toàn hoặc hành chính, bản sao để cùng lý lịch máy tại xưởng. Người vận hành phải biết hồ sơ của máy mình đang chạy nằm ở đâu — nếu phải gọi điện hỏi phòng nhân sự thì hồ sơ đó không phục vụ được ai vào lúc cần.
Theo dõi hạn: một bảng là đủ
Không cần phần mềm. Một bảng tính với các cột sau đã ngăn được gần hết các ca quá hạn:
- Tên thiết bị và số hiệu trùng với tem.
- Vị trí lắp đặt.
- Ngày kiểm định gần nhất và ngày hết hạn.
- Đơn vị kiểm định và số điện thoại.
- Người phụ trách theo dõi.
Đặt nhắc trước hạn 60 ngày, không phải 7 ngày. Đơn vị kiểm định cần thời gian xếp lịch, và một số phép kiểm đòi hỏi dừng thiết bị — việc đó phải khớp với kế hoạch sản xuất chứ không thể làm trong ngày.
Chạy thiết bị hết hạn thì sao
Hai lớp hậu quả, và lớp thứ hai nặng hơn nhiều.
Lớp thứ nhất là xử phạt hành chính khi bị kiểm tra. Đây là lớp mọi người nghĩ tới, và nó là lớp nhẹ.
Lớp thứ hai xuất hiện khi có tai nạn. Một thiết bị thuộc diện kiểm định mà đang hết hạn tại thời điểm xảy ra sự cố sẽ chuyển toàn bộ trách nhiệm về phía người sử dụng lao động, và thường làm mất quyền lợi bảo hiểm cho chính vụ việc đó. Chi phí một lần kiểm định là rất nhỏ so với việc mất chỗ dựa pháp lý và bảo hiểm vào đúng ngày cần đến chúng.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị mới mua có phải kiểm định không?
Có. Kiểm định lần đầu là bắt buộc trước khi đưa vào sử dụng, kể cả thiết bị mới nguyên đai nguyên kiện và đã có chứng nhận của nhà sản xuất. Chứng nhận xuất xưởng của hãng và kiểm định theo pháp luật Việt Nam là hai thứ khác nhau; cái sau do tổ chức kiểm định trong nước thực hiện và cấp giấy.
Bình tích áp của máy nén khí có thuộc diện kiểm định không?
Nếu áp suất làm việc trên 0,7 bar thì thuộc nhóm bình chịu áp lực trong danh mục của Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH. Đây là thiết bị bị bỏ sót nhiều nhất vì nó đứng im một góc và không ai vận hành trực tiếp. Kiểm tra thông số trên nhãn bình thay vì suy đoán theo kích thước.
Di chuyển cầu trục sang xưởng khác có phải kiểm lại không?
Có. Tháo lắp lại tại vị trí mới thuộc nhóm kiểm định bất thường, cùng nhóm với sau sửa chữa lớn và sau sự cố. Tem còn hạn của lần kiểm trước không còn giá trị cho vị trí mới, vì phép kiểm gắn với cả kết cấu đỡ và điều kiện lắp đặt chứ không chỉ với bản thân thiết bị.
