Hai báo giá cho cùng một loại máy, chênh nhau 20%. Quyết định theo giá mua là cách nhanh nhất, và cũng là cách bỏ qua phần lớn số tiền sẽ chi cho cái máy đó.
Các khoản cấu thành
- Giá mua — khoản duy nhất nằm trên báo giá.
- Vận chuyển, thuế, thông quan nếu nhập khẩu.
- Lắp đặt — móng, cẩu hạ, đấu nối điện nước khí.
- Điện năng trong suốt vòng đời.
- Phụ tùng và vật tư tiêu hao — dao cụ, lọc, dầu.
- Bảo trì — nhân công và hợp đồng dịch vụ.
- Thời gian dừng máy dự kiến quy ra sản lượng mất.
- Đào tạo và thời gian người vận hành làm quen.
- Giá trị thanh lý cuối vòng đời, trừ đi.
Khoản nào thường lật ngược kết quả
| Khoản | Vì sao đáng kể |
|---|---|
| Điện năng | Với máy chạy 2–3 ca, cộng dồn nhiều năm có thể vượt cả chênh lệch giá mua |
| Phụ tùng độc quyền | Máy rẻ nhưng chỉ dùng phụ tùng chính hãng giá cao |
| Thời gian đáp ứng bảo hành | Nhà cung cấp không có kỹ thuật trong nước biến mỗi sự cố thành nhiều ngày dừng |
| Vật tư tiêu hao | Máy dùng loại dao hoặc lọc đặc chủng đắt hơn |
Khoản thứ ba là khoản hay bị bỏ qua nhất và cũng dễ định lượng nhất: ước lượng số lần sự cố mỗi năm, nhân với chênh lệch thời gian đáp ứng, nhân với giá trị sản lượng mỗi ngày.
Khung so sánh đơn giản
Không cần mô hình tài chính phức tạp. Một bảng tính với các cột là hai phương án, các hàng là các khoản trên, và tổng cho 5 năm là đủ để thấy bức tranh khác hẳn bảng báo giá.
Với các khoản không chắc chắn, dùng khoảng thay vì một số: điện năng từ bao nhiêu tới bao nhiêu. Nếu phương án A thắng ở cả cận dưới lẫn cận trên thì quyết định rõ ràng; nếu đảo chiều giữa hai cận thì cần đo thêm trước khi quyết.
Hỏi nhà cung cấp những gì
- Công suất tiêu thụ thực tế ở chế độ sản xuất, không phải công suất lắp đặt.
- Danh mục phụ tùng khuyến nghị cho 24 tháng, kèm đơn giá.
- Vật tư tiêu hao và định mức sử dụng.
- Kỹ thuật viên gần nhất ở đâu, cam kết thời gian có mặt.
- Cam kết cung cấp phụ tùng trong bao nhiêu năm.
Nhà cung cấp không trả lời được những câu này là một dữ kiện, và nó nói nhiều hơn con số trên báo giá.
Câu hỏi thường gặp
Khoản nào hay lật ngược so sánh giữa hai báo giá?
Thường là điện năng và phụ tùng. Với máy chạy hai tới ba ca, chi phí điện cộng dồn qua nhiều năm có thể vượt cả chênh lệch giá mua ban đầu. Phụ tùng độc quyền giá cao cũng vậy: máy rẻ hơn nhưng buộc dùng phụ tùng chính hãng đắt sẽ đắt hơn tổng thể ngay từ năm thứ hai hoặc thứ ba.
Có cần mô hình tài chính phức tạp để tính TCO không?
Không. Một bảng tính với hai cột là hai phương án và các hàng là các khoản chi phí, cộng tổng cho 5 năm, đã đủ để thấy bức tranh khác hẳn bảng báo giá. Với khoản không chắc chắn thì dùng khoảng thay vì một con số, và xem kết luận có đổi chiều giữa cận dưới và cận trên không.
Thời gian đáp ứng bảo hành quy ra tiền thế nào?
Ước lượng số lần sự cố mỗi năm, nhân với chênh lệch thời gian đáp ứng giữa hai nhà cung cấp, rồi nhân với giá trị sản lượng mất mỗi ngày dừng. Đây là khoản dễ định lượng nhưng hay bị bỏ qua nhất, và với chuyền sản xuất chính thì nó thường lớn hơn mọi khoản chênh lệch khác cộng lại.
