Chi tiết thép để ngoài trời gỉ sau một mùa mưa dù đã sơn. Sơn không sai — chỉ là sơn một lớp trực tiếp lên thép không phải giải pháp chống ăn mòn cho môi trường đó.
Chọn theo môi trường, không theo giá
| Môi trường | Phương án phù hợp |
|---|---|
| Trong nhà, khô ráo | Sơn tĩnh điện, phosphat hoá kèm sơn |
| Ngoài trời, mưa nắng | Mạ kẽm nhúng nóng, hoặc mạ kẽm kèm sơn |
| Ven biển, hơi muối | Mạ kẽm nhúng nóng dày kèm hệ sơn |
| Tiếp xúc hoá chất | Chọn theo hoá chất cụ thể; nhiều trường hợp phải dùng thép không gỉ |
| Chi tiết nhôm cần cứng bề mặt | Anot hoá |
Bốn phương pháp
Mạ kẽm nhúng nóng — nhúng chi tiết vào kẽm nóng chảy. Lớp phủ dày, bám chắc, bảo vệ cả khi bị xước vì kẽm hy sinh trước thép. Bề mặt thô, kích thước tăng lên nên chi tiết lắp ghép chính xác phải trừ hao trước.
Mạ kẽm điện phân — lớp mỏng hơn, bề mặt đẹp hơn, giữ được dung sai. Tuổi thọ chống ăn mòn thấp hơn nhúng nóng đáng kể, hợp với chi tiết trong nhà.
Sơn tĩnh điện — bột sơn tích điện bám lên chi tiết rồi sấy. Màu đẹp, đều, bền cơ học tốt. Nhưng nó là lớp rào cản: một vết xước xuyên lớp sơn là nơi gỉ bắt đầu và lan ra dưới lớp sơn.
Anot hoá — chỉ cho nhôm, tạo lớp oxit cứng ngay trên bề mặt. Tăng độ cứng, chống ăn mòn, và nhuộm màu được.
Chuẩn bị bề mặt quyết định tất cả
Phần lớn hỏng lớp phủ bắt nguồn từ chuẩn bị bề mặt, không từ vật liệu phủ. Dầu mỡ, gỉ, bụi và độ ẩm còn lại đều làm giảm bám dính.
Với hệ sơn, mức làm sạch bề mặt và độ nhám tạo ra khi phun hạt là hai thông số cần ghi vào yêu cầu kỹ thuật. Không ghi thì mỗi xưởng làm một mức, và tuổi thọ chênh nhau nhiều lần với cùng loại sơn.
Chiều dày và nghiệm thu
- Đo chiều dày bằng máy đo không phá huỷ, đo nhiều điểm chứ không một điểm.
- Thử bám dính bằng phương pháp rạch ô hoặc kéo bật.
- Quan sát khuyết tật: chảy, rỗ, chỗ mỏng ở cạnh và góc.
Cạnh và góc luôn là chỗ mỏng nhất với mọi phương pháp phủ, và cũng là chỗ ăn mòn bắt đầu. Khi đo, ưu tiên đo ở đó chứ không đo giữa mặt phẳng.
Điều kiện thi công sơn
Nhiệt độ, độ ẩm và điểm sương quyết định sơn có bám không. Nguyên tắc: nhiệt độ bề mặt phải cao hơn điểm sương một khoảng an toàn, nếu không hơi ẩm ngưng tụ trên bề mặt ngay trước khi sơn phủ lên.
Đây là lý do sơn ngoài trời vào sáng sớm hoặc chiều tối mùa ẩm thường bong sau vài tháng dù thợ làm đúng mọi bước khác.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chi tiết sơn rồi vẫn gỉ?
Vì sơn là lớp rào cản, không phải lớp bảo vệ điện hoá. Một vết xước xuyên lớp sơn tới nền thép là nơi gỉ bắt đầu, và gỉ lan ra dưới lớp sơn làm bong dần từ điểm đó. Với môi trường ngoài trời, mạ kẽm rồi mới sơn cho tuổi thọ cao hơn nhiều vì kẽm hy sinh trước thép ngay cả tại vết xước.
Chiều dày lớp phủ nên đo ở đâu?
Ở cạnh và góc, không phải giữa mặt phẳng. Cạnh và góc luôn là chỗ mỏng nhất với mọi phương pháp phủ do hiệu ứng bề mặt khi phun hoặc nhúng, và cũng chính là nơi ăn mòn bắt đầu. Đo nhiều điểm và ghi cả giá trị nhỏ nhất chứ không chỉ ghi trung bình.
Điểm sương ảnh hưởng gì tới sơn?
Nếu nhiệt độ bề mặt chi tiết không cao hơn điểm sương một khoảng an toàn, hơi ẩm sẽ ngưng tụ thành một lớp mỏng trên bề mặt ngay trước khi sơn phủ lên, làm mất bám dính. Đây là lý do sơn vào sáng sớm hoặc chiều tối mùa ẩm hay bong sau vài tháng dù thợ đã làm đúng mọi bước khác.
