Chọn công nghệ xử lý nước thải bắt đầu bằng phân tích mẫu nước, không bắt đầu bằng báo giá. Cùng một lưu lượng, nước thải từ hai ngành khác nhau cần hai hệ hoàn toàn khác.
Ba nhóm nước thải
Giàu hữu cơ — thực phẩm, đồ uống, chế biến nông sản. Xử lý sinh học là phương án chính, vì vi sinh vật ăn chất hữu cơ.
Giàu kim loại — mạ, xử lý bề mặt, cơ khí. Xử lý hoá lý là chính: điều chỉnh pH để kết tủa kim loại rồi tách. Sinh học không xử lý được kim loại, và kim loại còn giết vi sinh.
Nhiều dầu mỡ — cơ khí, chế biến. Phải tách dầu trước bằng bể tách hoặc tuyển nổi, nếu không dầu bám lên bùn sinh học và làm chết hệ.
Nhiều nhà máy có cả ba dòng cùng lúc. Khi đó phương án đúng thường là tách dòng tại nguồn và xử lý riêng phần khó, thay vì trộn hết rồi xử lý chung.
Các bậc xử lý
| Bậc | Loại bỏ | Thiết bị điển hình |
|---|---|---|
| Tiền xử lý | Rác, cát, dầu mỡ nổi | Song chắn, bể lắng cát, bể tách dầu |
| Hoá lý | Chất lơ lửng, kim loại, màu | Keo tụ, tạo bông, lắng hoặc tuyển nổi |
| Sinh học | Chất hữu cơ hoà tan, nitơ | Bể hiếu khí, thiếu khí, kỵ khí |
| Xử lý bùn | Giảm thể tích bùn | Bể nén, máy ép bùn |
Bậc cuối hay bị xem nhẹ khi lập dự toán. Bùn phát sinh liên tục và là chất thải phải xử lý — có trường hợp thuộc chất thải nguy hại tuỳ thành phần.
Vì sao hệ sinh học chết đột ngột
- Sốc pH — một mẻ axit hoặc kiềm xả thẳng vào hệ.
- Sốc tải — nồng độ hữu cơ tăng vọt vượt khả năng vi sinh.
- Chất độc — kim loại nặng, dung môi, chất diệt khuẩn từ khâu vệ sinh.
- Thiếu dinh dưỡng — vi sinh cần cả nitơ và phốt pho theo tỉ lệ, không chỉ chất hữu cơ.
- Thiếu oxy — máy thổi khí hỏng vài giờ đủ làm chết bùn hiếu khí.
Ba nguyên nhân đầu đều đến từ xưởng sản xuất, không từ hệ xử lý. Đây là lý do bể điều hoà đủ lớn ở đầu hệ là hạng mục đáng đầu tư: nó pha loãng các mẻ xả bất thường trước khi chúng tới bể sinh học.
Kiểm soát hằng ngày
Bốn chỉ tiêu đo được tại chỗ bằng bộ dụng cụ đơn giản: pH, oxy hoà tan trong bể hiếu khí, thể tích bùn lắng sau 30 phút, và quan sát màu cùng mùi của bùn.
Chỉ tiêu thứ ba đơn giản mà rất hữu ích: bùn lắng chậm hoặc nổi lên là dấu hiệu sớm của vấn đề, thường xuất hiện trước khi chỉ tiêu đầu ra vượt ngưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên trộn chung mọi dòng nước thải?
Vì mỗi nhóm cần công nghệ khác nhau, và trộn chung thường làm dòng khó xử lý làm hỏng phương án cho dòng dễ. Kim loại nặng từ khâu mạ trộn vào dòng hữu cơ sẽ giết vi sinh trong bể sinh học; dầu mỡ bám lên bùn cũng vậy. Tách dòng tại nguồn và xử lý riêng phần khó thường rẻ hơn xử lý chung.
Nguyên nhân nào hay làm chết hệ sinh học nhất?
Sốc từ xưởng sản xuất: một mẻ axit hoặc kiềm xả thẳng vào hệ, tải hữu cơ tăng vọt, hoặc chất diệt khuẩn từ khâu vệ sinh thiết bị. Ba nguyên nhân này đến từ phía sản xuất chứ không từ hệ xử lý, nên bể điều hoà đủ lớn ở đầu hệ là hạng mục đáng đầu tư để pha loãng các mẻ xả bất thường.
Chỉ tiêu nào nên đo hằng ngày?
Bốn chỉ tiêu đo được tại chỗ: pH, oxy hoà tan trong bể hiếu khí, thể tích bùn lắng sau 30 phút, và quan sát màu cùng mùi của bùn. Chỉ tiêu thứ ba đơn giản mà rất hữu ích vì bùn lắng chậm hoặc nổi lên là dấu hiệu sớm, thường xuất hiện trước khi chỉ tiêu nước đầu ra vượt ngưỡng.
