Hoá đơn điện tăng đều nhưng không ai biết tiền đi đâu, vì cả nhà máy chỉ có một công tơ tổng. Kiểm toán năng lượng bắt đầu bằng việc chia con số đó ra.
Ba nhóm chiếm phần lớn
Trong nhà máy sản xuất thông thường, ba nhóm sau chiếm phần lớn tiêu thụ:
- Động cơ — bơm, quạt, băng tải, máy công cụ. Nhóm lớn nhất ở hầu hết nhà máy.
- Khí nén — đắt trên mỗi đơn vị công hữu ích, và rò rỉ chạy suốt.
- Nhiệt — lò hơi, lò sấy, gia nhiệt.
Chiếu sáng và điều hoà văn phòng thường nhỏ hơn nhiều so với cảm nhận, nên thay đèn không phải nơi bắt đầu dù đó là việc dễ làm nhất.
Lập cân bằng năng lượng
Mục tiêu: chia tổng tiêu thụ thành các phần theo hộ tiêu thụ, và cộng lại phải xấp xỉ hoá đơn.
Không cần lắp công tơ cho mọi máy. Dùng kẹp dòng đo trực tiếp các phụ tải lớn trong vài chu kỳ sản xuất điển hình, ước lượng số giờ chạy từ lịch sản xuất, rồi cộng lại. Phần chênh giữa tổng ước lượng và hoá đơn chính là phần cần điều tra tiếp.
Xếp hạng cơ hội
| Nhóm | Ví dụ | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Không tốn tiền | Tắt thiết bị không dùng, hạ áp khí nén, sửa rò rỉ | Làm ngay, hoàn vốn tức thì |
| Đầu tư nhỏ | Bảo ôn đường hơi, sửa bẫy hơi, hẹn giờ | Hoàn vốn trong dưới một năm |
| Đầu tư vừa | Biến tần cho bơm quạt, thay động cơ hiệu suất cao | Hoàn vốn vài năm, cần tính kỹ |
| Đầu tư lớn | Thu hồi nhiệt, điện mặt trời, thay dây chuyền | Cần phân tích riêng |
Làm hết nhóm một và nhóm hai trước khi bàn tới nhóm ba. Rất nhiều nhà máy lắp biến tần trong khi vẫn còn rò rỉ khí nén chưa sửa — khoản đầu tư đó bị che khuất bởi khoản lãng phí chưa xử lý.
Biến tần cho bơm và quạt
Đây là cơ hội có tỉ lệ hoàn vốn tốt nhất trong nhóm đầu tư vừa, nhưng chỉ khi tải thật sự thay đổi. Bơm chạy cố định một điểm làm việc suốt ngày thì biến tần không tiết kiệm được gì.
Dấu hiệu nhận biết cơ hội: hệ thống đang điều chỉnh lưu lượng bằng cách đóng bớt van hoặc bằng lá chắn gió. Đó là cách vừa tạo lưu lượng thừa vừa đốt phần thừa qua trở lực — thay bằng điều chỉnh tốc độ sẽ tiết kiệm rõ rệt.
Đo trước, đo sau
Mọi biện pháp phải có số đo trước khi làm và sau khi làm, ở cùng điều kiện sản xuất. Không có số trước thì không chứng minh được kết quả, và lần đề xuất tiếp theo sẽ khó được duyệt.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu kiểm toán năng lượng từ đâu?
Từ việc chia tổng tiêu thụ thành các phần theo hộ tiêu thụ. Dùng kẹp dòng đo các phụ tải lớn trong vài chu kỳ sản xuất điển hình, ước lượng giờ chạy từ lịch sản xuất, rồi cộng lại và so với hoá đơn. Phần chênh lệch chính là phần cần điều tra tiếp, và bản thân nó đã chỉ ra chỗ đang lãng phí.
Thay đèn có phải việc nên làm trước không?
Thường không, dù đó là việc dễ nhất. Ở phần lớn nhà máy sản xuất, chiếu sáng chiếm tỉ trọng nhỏ hơn nhiều so với động cơ, khí nén và nhiệt. Làm hết nhóm không tốn tiền — tắt thiết bị không dùng, sửa rò rỉ khí nén, hạ áp suất hệ thống — cho kết quả lớn hơn mà không cần đầu tư.
Khi nào lắp biến tần cho bơm quạt là đáng?
Khi hệ thống đang điều chỉnh lưu lượng bằng cách đóng bớt van hoặc dùng lá chắn gió. Đó là dấu hiệu đang tạo ra lưu lượng thừa rồi đốt phần thừa qua trở lực. Nếu bơm chạy cố định ở một điểm làm việc suốt ngày thì biến tần gần như không tiết kiệm được gì so với chi phí đầu tư.
