Giấy hiệu chuẩn về, có bảng số liệu và vài cột. Phần lớn người nhận chỉ nhìn cột sai số rồi cất đi. Cột quan trọng không kém nằm ngay bên cạnh.
Bốn cột cần đọc
- Giá trị chuẩn — giá trị thật do thiết bị chuẩn tạo ra.
- Số chỉ — giá trị thiết bị của mình hiển thị.
- Sai số — chênh lệch giữa hai cột trên.
- Độ không đảm bảo đo mở rộng — khoảng mà giá trị thật có thể nằm trong đó, kèm hệ số phủ.
Cột cuối nói lên độ tin cậy của chính phép hiệu chuẩn. Một sai số rất nhỏ đi kèm độ không đảm bảo lớn không chứng minh được thiết bị chính xác.
Sai số và độ không đảm bảo khác nhau
Sai số là một con số đo được, và về nguyên tắc có thể hiệu chỉnh bằng cách cộng trừ.
Độ không đảm bảo là phần không biết được, đến từ thiết bị chuẩn, phương pháp, môi trường và người đo. Nó không hiệu chỉnh được, chỉ có thể giảm bằng cách dùng chuẩn tốt hơn và phương pháp chặt hơn.
So với dung sai công nghệ
| Tình huống | Kết luận |
|---|---|
| Sai số nhỏ, độ không đảm bảo nhỏ so với dung sai | Dùng tốt |
| Sai số lớn nhưng ổn định | Dùng được nếu hiệu chỉnh số đọc |
| Sai số nhỏ, độ không đảm bảo lớn so với dung sai | Không đủ tin cậy, cần thiết bị hoặc phương pháp tốt hơn |
| Sai số thay đổi thất thường giữa các lần | Thiết bị không ổn định, nên loại |
Nguyên tắc thực dụng: độ không đảm bảo của phép đo phải nhỏ hơn nhiều so với dung sai mà quá trình cho phép. Đo một kích thước dung sai hẹp bằng thiết bị có độ không đảm bảo cùng cỡ với dung sai đó là phép đo không kết luận được gì.
Hai điều giấy hiệu chuẩn không nói
Không nói thiết bị đạt hay không đạt. Đó là kết luận của nhà máy, dựa trên yêu cầu của chính mình.
Không đảm bảo cho tương lai. Nó mô tả tình trạng tại thời điểm hiệu chuẩn. Thiết bị có thể lệch ngay hôm sau nếu bị va đập hoặc dùng sai.
Xử lý khi phát hiện lệch chuẩn
Đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất. Nếu một thiết bị đo lệch quá mức khi hiệu chuẩn, các phép đo đã thực hiện bằng nó từ lần hiệu chuẩn trước tới nay đều đáng nghi.
Quy trình cần có: xác định khoảng thời gian ảnh hưởng, xác định các lô sản phẩm đã đo bằng thiết bị đó, đánh giá mức ảnh hưởng, và quyết định có phải kiểm lại hay thu hồi không. Không có bước này thì việc hiệu chuẩn chỉ là thủ tục.
Chu kỳ hiệu chuẩn
Do nhà máy đặt, dựa trên mức ảnh hưởng tới chất lượng, tần suất dùng và độ ổn định thực tế. Thiết bị nhiều lần lệch khi hiệu chuẩn thì rút ngắn chu kỳ của riêng nó; thiết bị luôn ổn định qua nhiều kỳ thì có thể nới ra.
Câu hỏi thường gặp
Độ không đảm bảo đo khác sai số thế nào?
Sai số là chênh lệch đo được giữa số chỉ và giá trị chuẩn, và về nguyên tắc hiệu chỉnh được bằng cộng trừ. Độ không đảm bảo là phần không biết được, đến từ thiết bị chuẩn, phương pháp, môi trường và người đo; nó không hiệu chỉnh được mà chỉ giảm được bằng chuẩn tốt hơn và phương pháp chặt hơn.
Sai số nhỏ có nghĩa là thiết bị dùng tốt không?
Chưa đủ. Phải so cả sai số lẫn độ không đảm bảo với dung sai mà quá trình yêu cầu. Một thiết bị sai số rất nhỏ nhưng độ không đảm bảo cùng cỡ với dung sai là thiết bị không kết luận được gì, vì kết quả đo không phân biệt được chi tiết đạt với chi tiết không đạt.
Phát hiện thiết bị đo lệch chuẩn thì làm gì?
Phải truy ngược. Các phép đo thực hiện bằng thiết bị đó từ lần hiệu chuẩn trước tới nay đều đáng nghi, nên cần xác định khoảng thời gian ảnh hưởng, các lô sản phẩm đã đo bằng nó, đánh giá mức ảnh hưởng và quyết định có kiểm lại hay thu hồi không. Thiếu bước này thì hiệu chuẩn chỉ là thủ tục.
