Thay phớt đúng kích thước mà vẫn rò rỉ sau vài tuần là tình huống quen thuộc. Kích thước chỉ là một nửa; nửa còn lại là vật liệu, và nó không nhìn ra được bằng mắt.
Năm vật liệu chiếm phần lớn
NBR — cao su nitrile, loại phổ thông nhất. Chịu dầu khoáng tốt, giá thấp, dải nhiệt vừa phải. Không chịu được nhiều dung môi và không hợp với môi trường ozon hoặc ngoài trời lâu.
FKM — cao su fluor. Chịu nhiệt và chịu hoá chất tốt hơn NBR nhiều, giá cao hơn đáng kể. Lựa chọn khi NBR không đủ.
EPDM — chịu nước nóng, hơi và nhiều hoá chất phân cực. Đặc biệt: không dùng với dầu khoáng, nó trương nở rất mạnh.
PTFE — gần như trơ với mọi hoá chất, dải nhiệt rộng nhất. Nhưng cứng, không đàn hồi như cao su nên cần thiết kế rãnh phù hợp.
Silicone — dải nhiệt rộng, mềm, dùng nhiều trong ngành thực phẩm. Cơ tính kém, không chịu mài mòn.
Bảng chọn
| Môi chất | Nên dùng | Tránh |
|---|---|---|
| Dầu thuỷ lực, dầu khoáng | NBR, FKM | EPDM |
| Nước nóng, hơi | EPDM | NBR |
| Axit, kiềm mạnh | FKM hoặc PTFE tuỳ chất | NBR |
| Nhiệt độ cao | FKM, PTFE, silicone | NBR |
| Tiếp xúc thực phẩm | Loại có chứng nhận, thường silicone hoặc EPDM | Loại không chứng nhận |
Cặp sai lầm hay gặp nhất là dùng EPDM cho hệ dầu. Nó trương nở, mất hình dạng và rò rỉ nhanh — mà nhìn bề ngoài EPDM và NBR rất giống nhau.
Đọc kích thước O-ring
O-ring xác định bằng hai số: đường kính trong và đường kính tiết diện dây. Cùng đường kính trong nhưng khác tiết diện là hai chi tiết khác nhau và không thay cho nhau được.
Đo bằng thước cặp trên vòng chưa lắp và chưa bị ép; vòng đã dùng lâu bị biến dạng và cho số đo sai. Nếu chỉ còn vòng cũ, đo rồi đối chiếu với bảng kích thước tiêu chuẩn để quy về cỡ gần nhất.
Bảo quản
- Tránh ánh nắng và ozon — hai thứ làm cao su lão hoá nhanh nhất; tủ có động cơ điện phát ozon.
- Không treo O-ring lên đinh, vì nó bị kéo giãn cục bộ.
- Ghi ngày nhập; cao su có tuổi thọ lưu kho kể cả khi chưa dùng.
- Để nguyên bao gói tới lúc dùng.
Một hộp phớt mua từ nhiều năm trước, để trong tủ có đèn và động cơ, có thể đã cứng và nứt trước khi được lắp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thay phớt đúng kích thước vẫn rò rỉ?
Vì kích thước chỉ là một nửa yêu cầu, nửa còn lại là vật liệu. Một phớt EPDM lắp vào hệ dầu khoáng sẽ trương nở và mất hình dạng chỉ sau vài tuần, dù kích thước hoàn toàn đúng. EPDM và NBR nhìn bề ngoài rất giống nhau, nên phải xác định vật liệu theo mã hàng chứ không theo cảm quan.
Đọc kích thước O-ring thế nào cho đúng?
Cần hai số: đường kính trong và đường kính tiết diện dây. Cùng đường kính trong nhưng khác tiết diện là hai chi tiết khác nhau. Đo trên vòng chưa lắp và chưa bị ép, vì vòng đã dùng lâu bị biến dạng cho số đo sai. Nếu chỉ còn vòng cũ, đo rồi quy về cỡ tiêu chuẩn gần nhất.
Phớt để lâu trong kho có dùng được không?
Cao su có tuổi thọ lưu kho kể cả khi chưa dùng. Ánh nắng và ozon là hai tác nhân làm lão hoá nhanh nhất, mà tủ chứa có động cơ điện lại phát ozon. Ghi ngày nhập, giữ nguyên bao gói tới lúc dùng, không treo lên đinh, và loại bỏ những vòng đã cứng hoặc có vết nứt chân chim khi kiểm tra.
