Hộp giảm tốc chọn đúng công suất vẫn hỏng sau nửa năm. Công suất không phải thông số chọn — mô-men đầu ra và hệ số dịch vụ mới là.
Chọn theo mô-men, không theo công suất
Cùng một công suất, hộp giảm tốc tỉ số lớn cho mô-men đầu ra lớn hơn nhiều. Tải mà máy phải thắng là mô-men, nên đó mới là thông số so sánh.
Trình tự: xác định mô-men tải yêu cầu ở trục đầu ra, xác định tốc độ đầu ra cần thiết, từ đó ra tỉ số truyền, rồi mới chọn hộp có mô-men định mức lớn hơn mô-men tải sau khi nhân hệ số dịch vụ.
Hệ số dịch vụ
Hệ số dịch vụ nhân vào mô-men tải để ra mô-men thiết kế. Nó phản ánh điều kiện làm việc thực tế:
| Yếu tố | Làm hệ số tăng |
|---|---|
| Đặc tính tải | Va đập, đảo chiều, khởi động có tải |
| Số giờ chạy mỗi ngày | Chạy 3 ca cao hơn chạy 1 ca |
| Số lần khởi động mỗi giờ | Khởi động nhiều làm tăng ứng suất |
| Nhiệt độ môi trường | Nóng làm giảm khả năng tải |
Bỏ qua hệ số dịch vụ là nguyên nhân phổ biến nhất khiến hộp giảm tốc hỏng sớm. Một hộp đủ mô-men cho tải êm sẽ không đủ cho cùng mô-men đó nếu tải va đập.
Tải trọng hướng kính và dọc trục
Nếu đầu ra kéo xích hoặc đai, trục ra phải chịu thêm lực hướng kính. Nhiều hộp giảm tốc hỏng ở ổ trục ra chứ không ở bánh răng, vì lực này vượt khả năng chịu của ổ.
Kiểm tra giới hạn tải hướng kính trong tài liệu, và tính cả vị trí đặt lực — lực đặt càng xa mặt bích thì mô-men uốn lên trục càng lớn.
Khớp nối
- Khớp cứng — không bù được lệch tâm, đòi hỏi canh rất chính xác. Dùng khi cần truyền chính xác vị trí.
- Khớp đàn hồi — bù được lệch nhỏ và giảm chấn va đập. Phổ biến nhất trong công nghiệp.
- Khớp răng — truyền mô-men lớn, bù lệch góc, cần bôi trơn.
- Khớp lá thép — bù lệch góc và dọc trục, không cần bôi trơn.
Khớp đàn hồi bù được lệch nhỏ, không thay thế cho việc canh đồng tâm. Dựa vào khớp để khỏi canh là cách làm mòn nhanh phần tử đàn hồi và cuối cùng vẫn hỏng ổ trục.
Dấu hiệu khớp nối sắp hỏng
- Bột cao su hoặc mảnh vụn quanh khu vực khớp.
- Tiếng gõ khi khởi động hoặc khi đảo chiều.
- Rung tăng dần có thành phần dọc trục.
- Khớp nóng hơn bình thường khi sờ sau khi dừng máy.
Kiểm khớp nối vào mỗi kỳ bảo trì; đây là chi tiết rẻ, dễ thay, và hỏng nó thường kéo theo hư hại cho những thứ đắt hơn nhiều ở hai đầu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không chọn hộp giảm tốc theo công suất?
Vì cùng một công suất, hộp có tỉ số truyền lớn cho mô-men đầu ra lớn hơn nhiều, và tải mà máy phải thắng là mô-men chứ không phải công suất. Trình tự đúng là xác định mô-men tải ở trục ra, ra tốc độ cần thiết và tỉ số truyền, rồi chọn hộp có mô-men định mức lớn hơn mô-men tải đã nhân hệ số dịch vụ.
Hệ số dịch vụ dùng để làm gì?
Nhân vào mô-men tải để ra mô-men thiết kế, phản ánh điều kiện làm việc thực tế: tải va đập hay êm, số giờ chạy mỗi ngày, số lần khởi động mỗi giờ, và nhiệt độ môi trường. Bỏ qua hệ số này là nguyên nhân phổ biến nhất khiến hộp giảm tốc hỏng sớm dù đã chọn đúng mô-men danh nghĩa.
Khớp nối đàn hồi có thay được việc canh đồng tâm không?
Không. Nó bù được lệch nhỏ và giảm chấn va đập, nhưng dựa vào khớp để khỏi canh sẽ làm phần tử đàn hồi mòn rất nhanh và cuối cùng vẫn dẫn tới hỏng ổ trục ở hai đầu. Dấu hiệu sớm là bột cao su hoặc mảnh vụn quanh khớp, và tiếng gõ khi khởi động hoặc đảo chiều.
