Cân bàn ở khu nhập hàng dùng để đối chiếu khối lượng với phiếu giao của nhà cung cấp. Nó đo đúng, được bảo dưỡng đều, và không có tem kiểm định. Khi phát sinh tranh chấp về khối lượng một lô hàng, con số nó đưa ra không có giá trị pháp lý để làm căn cứ.
Nhóm 2 nghĩa là gì
Pháp luật đo lường chia phương tiện đo thành hai nhóm. Nhóm 2 là những phương tiện đo dùng trong mua bán, thanh toán, an toàn, bảo vệ sức khoẻ và bảo vệ môi trường — tức những phép đo mà kết quả ảnh hưởng tới quyền lợi của bên khác hoặc tới an toàn. Chúng chịu kiểm soát về đo lường, và kiểm định là bắt buộc.
Phương tiện đo dùng nội bộ để theo dõi quá trình không thuộc nhóm 2 và không bắt buộc kiểm định — nhưng vẫn nên hiệu chuẩn, vì một phép đo sai vẫn làm hỏng sản phẩm dù không ai phạt.
Danh mục nằm ở đâu
Văn bản hiện hành là Thông tư 03/2024/TT-BKHCN, ban hành ngày 15/04/2024 và có hiệu lực từ 15/10/2024. Nó sửa đổi danh mục phương tiện đo nhóm 2, nâng từ 68 lên 69 loại: bỏ công tơ điện xoay chiều kiểu cảm ứng một pha và bổ sung thiết bị đo điện năng sạc xe điện, loại này có chu kỳ kiểm định 36 tháng.
Chu kỳ kiểm định của các loại trong danh mục dao động khoảng 12 đến 36 tháng tuỳ loại thiết bị. Không có một chu kỳ chung cho tất cả, nên phải tra theo đúng dòng của loại phương tiện mình có.
Những thứ trong nhà máy hay thuộc diện này
- Cân dùng trong mua bán, giao nhận hoặc thanh toán — cân bàn, cân sàn, cân ô tô.
- Công tơ điện dùng làm căn cứ thanh toán, kể cả công tơ tổng cho một xưởng thuê.
- Đồng hồ nước, đồng hồ khí dùng để thanh toán.
- Áp kế lắp trên thiết bị áp lực thuộc diện an toàn.
- Phương tiện đo phục vụ quan trắc môi trường.
- Cột đo nhiên liệu nếu nhà máy có kho xăng dầu nội bộ bán ra ngoài.
Cái hay bị bỏ sót nhất là áp kế trên bình chịu áp lực. Nó nhỏ, rẻ, và trông như một phụ kiện — nhưng nó là thiết bị chỉ thị an toàn của một thiết bị thuộc diện kiểm định.
Ba việc khác nhau
| Việc | Cho ra | Bắt buộc? |
|---|---|---|
| Kiểm định | Kết luận đạt hoặc không đạt theo quy định, kèm tem và giấy chứng nhận | Bắt buộc với nhóm 2 |
| Hiệu chuẩn | Sai số và độ không đảm bảo đo tại các điểm kiểm | Tự nguyện, nhưng cần cho quản lý chất lượng |
| Thử nghiệm | Đặc tính kỹ thuật của phương tiện đo | Theo yêu cầu cụ thể |
Một giấy hiệu chuẩn không thay được kiểm định với thiết bị nhóm 2, và ngược lại tem kiểm định không cho biết sai số cụ thể là bao nhiêu — nếu quá trình cần biết sai số thì vẫn phải hiệu chuẩn.
Quản lý cho khỏi quá hạn
Một bảng theo dõi với các cột: tên thiết bị, số hiệu trùng tem, vị trí, ngày kiểm gần nhất, ngày hết hạn, đơn vị kiểm định, người phụ trách. Đặt nhắc trước hạn ít nhất 30 ngày.
Kiểm tra thêm một điểm mà nhiều nơi bỏ qua: tem còn dán và còn đọc được. Tem bong, mờ hoặc bị sơn phủ thì về mặt hồ sơ coi như không có, dù giấy chứng nhận vẫn còn hạn trong tủ.
Câu hỏi thường gặp
Cân dùng nội bộ trong xưởng có phải kiểm định không?
Không, nếu chỉ dùng để theo dõi quá trình sản xuất và kết quả không làm căn cứ mua bán, thanh toán hay an toàn. Nhưng ngay khi con số đó được dùng để đối chiếu với phiếu giao của nhà cung cấp hoặc để tính tiền, nó trở thành phép đo thuộc nhóm 2 và cần kiểm định để có giá trị pháp lý khi tranh chấp.
Chu kỳ kiểm định là bao lâu?
Không có một chu kỳ chung. Theo danh mục tại Thông tư 03/2024/TT-BKHCN, chu kỳ của các loại phương tiện đo nhóm 2 dao động khoảng 12 đến 36 tháng tuỳ loại — thiết bị đo điện năng sạc xe điện mới bổ sung có chu kỳ 36 tháng. Phải tra theo đúng dòng của loại thiết bị mình đang có.
Giấy hiệu chuẩn có thay được tem kiểm định không?
Không. Hiệu chuẩn cho biết sai số của thiết bị tại các điểm đo; kiểm định đưa ra kết luận đạt hay không đạt theo quy định pháp luật và cấp tem cùng giấy chứng nhận. Với phương tiện đo nhóm 2, kiểm định là bắt buộc và hiệu chuẩn không thay thế được — dù hai việc có thể do cùng một tổ chức thực hiện.
