Hai người đo cùng một chi tiết bằng cùng một cái panme và ra hai số khác nhau. Không ai sai — chỉ là lực đo khác nhau, và panme không có cơ cấu khống chế lực thì chênh lệch đó là bình thường.
Ba dụng cụ và chỗ đứng
Thước cặp — đo nhanh, đo được cả trong, ngoài và chiều sâu. Độ chính xác thấp nhất trong ba loại. Dùng để kiểm tra sơ bộ và đo các kích thước dung sai rộng.
Panme — chính xác hơn thước cặp một bậc, nhưng mỗi cái chỉ đo được một dải hẹp nên cần cả bộ. Dùng cho kích thước có dung sai chặt.
Đồng hồ so — không đo kích thước tuyệt đối mà đo chênh lệch so với một chuẩn. Dùng để kiểm độ đảo, độ phẳng, độ song song, và để so hàng loạt chi tiết với một mẫu chuẩn.
Kỹ thuật đo
| Yếu tố | Ảnh hưởng |
|---|---|
| Lực đo | Ép quá tay làm số nhỏ hơn thực; dùng cơ cấu cóc nếu panme có |
| Nhiệt độ chi tiết | Chi tiết vừa gia công còn nóng sẽ co lại khi nguội |
| Vị trí đo | Đo nhiều vị trí; một điểm không phát hiện được côn hay ô van |
| Bề mặt sạch | Phoi hoặc dầu giữa mỏ đo và chi tiết làm sai kết quả |
| Đặt vuông góc | Đo lệch cho giá trị lớn hơn thực |
Nhiệt độ là yếu tố hay bị bỏ nhất trong xưởng cơ khí. Chi tiết vừa ra khỏi máy còn nóng, đo ngay sẽ cho kích thước lớn hơn kích thước lúc nguội — và với dung sai chặt, chênh lệch đó đủ để kết luận sai.
Kiểm điểm không
Trước mỗi ca hoặc mỗi loạt đo, kiểm điểm không: đóng hai mỏ thước cặp lại phải đọc số không; panme dùng căn mẫu tương ứng; đồng hồ so đặt trên bàn chuẩn.
Việc này mất chưa tới một phút và bắt được phần lớn trường hợp dụng cụ bị va đập hoặc lệch từ ca trước.
Bảo quản
- Không để chung với dụng cụ khác trong hộp đồ nghề; mỗi cái một hộp riêng.
- Lau sạch và bôi lớp dầu chống gỉ mỏng sau khi dùng.
- Không đo chi tiết đang quay hoặc còn phoi bám.
- Thả lỏng mỏ đo khi cất, không siết chặt.
- Rơi xuống sàn là lý do đủ để đưa đi kiểm lại trước khi dùng tiếp.
Chu kỳ hiệu chuẩn
Dụng cụ dùng hằng ngày trong xưởng thường một năm một lần. Rút ngắn với dụng cụ dùng để nghiệm thu sản phẩm hoặc dụng cụ nhiều lần lệch khi hiệu chuẩn; nới ra với dụng cụ ít dùng và luôn ổn định qua nhiều kỳ.
Dán nhãn ghi ngày hiệu chuẩn gần nhất và hạn tiếp theo ngay trên dụng cụ. Không có nhãn thì không ai biết cái mình đang cầm còn hiệu lực hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hai người đo cùng chi tiết ra hai số khác nhau?
Thường do lực đo khác nhau. Panme không dùng cơ cấu cóc thì mỗi người siết một mức, và ép quá tay cho số nhỏ hơn kích thước thực. Ngoài ra còn do vị trí đo khác nhau trên chi tiết bị côn hoặc ô van, và do bề mặt còn phoi hoặc dầu. Dùng cơ cấu cóc và quy định vị trí đo giải quyết được phần lớn.
Chi tiết vừa gia công có đo ngay được không?
Không nên với dung sai chặt. Chi tiết còn nóng có kích thước lớn hơn lúc nguội, và chênh lệch đó đủ để kết luận sai về chi tiết đạt hay không đạt. Để chi tiết nguội về nhiệt độ phòng trước khi đo nghiệm thu; đo lúc còn nóng chỉ dùng để kiểm tra sơ bộ trong quá trình gia công.
Dụng cụ đo rơi xuống sàn có dùng tiếp được không?
Không nên dùng tiếp cho tới khi kiểm lại. Một cú rơi có thể làm lệch điểm không hoặc cong mỏ đo mà nhìn bề ngoài không thấy gì. Tối thiểu phải kiểm điểm không bằng căn mẫu ngay tại chỗ; với dụng cụ dùng để nghiệm thu sản phẩm thì gửi đi hiệu chuẩn lại trước khi đưa vào sử dụng.
