Một trạm nguồn thuỷ lực thay bơm lần thứ ba trong hai năm. Bơm mới, dầu mới, vẫn hỏng. Nguyên nhân không nằm ở bơm: dầu trong hệ thống bẩn tới mức các hạt cứng bào mòn khe hở làm kín của bơm chỉ sau vài tháng chạy.
Nhiễm bẩn là nguyên nhân chính
Trong hệ thuỷ lực, khe hở làm việc giữa các chi tiết chuyển động rất nhỏ. Hạt cứng có kích thước cùng cỡ khe hở đó đi qua sẽ cào xước bề mặt, làm khe hở rộng ra, rò rỉ trong tăng lên, hiệu suất giảm dần.
Quá trình này không gây hỏng đột ngột nên không ai để ý, cho tới lúc máy chậm dần và mất lực. Đó là lý do kiểm soát độ sạch dầu có giá trị cao hơn phần lớn biện pháp bảo trì khác trong hệ thuỷ lực.
Đọc mã ISO 4406
ISO 4406 mô tả độ sạch bằng ba con số ngăn bởi dấu gạch chéo, ví dụ dạng 18/16/13. Mỗi số là một mã tương ứng với số lượng hạt lớn hơn một kích thước nhất định trong một millilit dầu:
- Số thứ nhất: hạt lớn hơn 4 micromet.
- Số thứ hai: hạt lớn hơn 6 micromet.
- Số thứ ba: hạt lớn hơn 14 micromet.
Điểm quan trọng: thang mã là logarit. Giảm một bậc mã nghĩa là số hạt giảm khoảng một nửa. Nên chênh lệch hai bậc giữa hai mẫu dầu là chênh lệch khoảng bốn lần về số hạt, không phải một chút.
Mức sạch cần theo thiết bị
| Thiết bị trong hệ | Yêu cầu độ sạch |
|---|---|
| Xy-lanh, van đóng mở đơn giản | Thấp nhất, dễ đáp ứng |
| Bơm bánh răng | Trung bình |
| Bơm piston, van phân phối | Cao |
| Van tỉ lệ, van servo | Cao nhất |
Nguyên tắc: toàn hệ phải đạt mức của thiết bị khắt khe nhất. Lắp một van tỉ lệ vào hệ vốn chỉ có van đóng mở mà không nâng cấp lọc là cách làm hỏng cái van đắt nhất trong mạch.
Chọn lọc
Lọc được đánh giá bằng tỉ số beta ở một cỡ hạt xác định — beta càng cao thì lọc giữ lại càng nhiều hạt ở cỡ đó. Con số này luôn đi kèm cỡ hạt, nên “lọc 10 micron” mà không nói beta là thông tin chưa đủ.
Vị trí lắp cũng quan trọng như bản thân lọc:
- Lọc hút — bảo vệ bơm, phải rất thoáng, nếu tắc sẽ gây xâm thực.
- Lọc đẩy — bảo vệ van sau bơm, chịu áp cao.
- Lọc hồi — giữ hạt sinh ra trong quá trình làm việc trước khi về thùng. Đây là vị trí hiệu quả nhất trên mỗi đồng chi phí.
Ba việc làm được ngay
- Lọc dầu mới trước khi đổ vào. Dầu mới trong phuy thường không sạch bằng mức hệ thống yêu cầu — đây là điều gây bất ngờ nhất với người mới làm.
- Theo dõi chênh áp qua lọc thay vì thay lọc theo lịch. Chỉ báo tắc lọc là thứ nên có trên mọi trạm nguồn.
- Lấy mẫu dầu định kỳ ở cùng một điểm, cùng điều kiện, và so xu hướng mã ISO qua các lần. Một mẫu đơn lẻ nói được ít; xu hướng đi lên nói được nhiều.
Điểm lấy mẫu nên là một van chuyên dụng trên đường hồi, không phải nắp thùng dầu — mẫu lấy ở thùng lẫn cặn lắng và không phản ánh dầu đang tuần hoàn.
Câu hỏi thường gặp
Ba con số trong mã ISO 4406 nghĩa là gì?
Chúng là ba mã tương ứng với số hạt lớn hơn 4, 6 và 14 micromet trong một millilit dầu. Thang mã là logarit: giảm một bậc tương ứng số hạt giảm khoảng một nửa, nên chênh hai bậc giữa hai mẫu là chênh khoảng bốn lần về số hạt. Vì thế cải thiện được vài bậc mã là thay đổi lớn chứ không nhỏ như con số trông có vẻ.
Dầu mới có cần lọc trước khi đổ không?
Có, và đây là điều gây bất ngờ nhất với người mới làm hệ thuỷ lực. Dầu mới trong phuy thường không đạt mức sạch mà hệ thống có van tỉ lệ hoặc bơm piston yêu cầu, do nhiễm bẩn trong quá trình chứa và vận chuyển. Đổ thẳng vào là đưa hạt cứng vào hệ ngay từ ngày đầu.
Nên lắp lọc ở vị trí nào là hiệu quả nhất?
Lọc hồi cho hiệu quả cao nhất trên mỗi đồng chi phí, vì nó giữ lại hạt sinh ra trong quá trình làm việc trước khi chúng về thùng và tuần hoàn lại. Lọc hút chỉ nên rất thoáng để bảo vệ bơm khỏi hạt lớn — lọc hút quá mịn hoặc bị tắc sẽ gây xâm thực và làm hỏng chính cái bơm nó đang bảo vệ.
